Уул уурхай - Хөвсгөл аймаг

Б.Жавхлан: Нүүрсний төмөр замын тээврийн зардлыг 50 хувиар буурууллаа

zulaa — Wed, 26 Mar 2025 09:23:22 +0800

Засгийн газраас байгуулсан экспортыг эрчимжүүлж, валютын нөөцийг нэмэгдүүлэх үүрэг бүхий ажлын хэсгийн II хуралдаан өнөөдөр боллоо. Дэлхийн зах зээл дээр нүүрсний үнэ унаж байгаа учраас экспортоо нэмэгдүүлэх шаардлага үүссэн. Тиймээс тус ажлын хэсэг экспортыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн арга хэмжээ авч, шийдвэрүүдийг гаргах юм.

2025 оны төсөвтөө нэг тонн нүүрсийг 105 ам.доллароор нийт 83 сая тонн нүүрс экспортлохоор тусгасан. Гэсэн хэдий ч он гарсаар эхний хоёр сарын байдлаар нүүрсний үнэ тонн нь 80 гаруй ам.долларт хэлбэлзэж, 20 орчим хувиар буураад байгаа юм.

Ажлын хэсэг өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд боомтуудад ажиллаж, хэд хэдэн шийдвэр гаргасан байна. Тухайлбал, төмөр замын нүүрсний тээврийн үнийг 50 хувь бууруулах, Уул уурхайн биржийн тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар болжээ. Эдгээр арга хэмжээний үр дүн 1-2 сарын дараа мэдрэгдэж эхлэх аж.

Сангийн сайд Б.Жавхлан: Ханги, Гашуунсухайт боомт манай биржийн арилжааг нэвтрүүлж байгаа гол хилийн боомтууд. Тэнд биржийн арилжаатай холбоотой асуудлууд байна. Шивээхүрэн боомтын тухайд хувийн компаниуд нүүрсээ гаргаж байна. Тэнд нөхцөл байдал арай өөр байна. Хувийн компаниуд оролцсон боомтын бүтээн байгуулалтын ажил маш сайн явсан байна.

Нүүрсний үнэ унаад байгаа түр зуурын асуудлаас шалтгаалж экспорт багассан. Боомтын наана, цаана овоолгууд үүссэн. Тиймээс биржийн шинэ арилжаанууд хийгдэж чадахгүй болчихоод байгаа. Цаашдаа биржийн асуудлыг шат дараатай шийдээд явна. Төр төмөр зам, боомт талаас бүхий л боломжит өртгүүдийг бууруулж байна. Хамгийн нэгдүгээрт бид газар дээр нь очоод Монголын төмөр зам, Тавантолгой төмөр замын Гашуунсухайт, Ханги чиглэлийн төмөр замын тээврийн үнийг авто тээврийн үнэтэй өрсөлдөхүйцээр буурууллаа. Тухайлбал, Ханги чиглэлийн төмөр замын тээвэр 92 ам.доллар байгаа бол төмөр замынхыг 90 ам.доллар бууруулсан. Цаашдаа ч бууруулах боломжийг эрэлхийлж ажиллана.

Б.Дэлгэрсайхан: Цаашдаа экспорт нэмэгдэнэ

Зам тээвэр хөгжлийн сайд Б.Дэлгэрсайхан: Ажлын хэсэг өнгөрсөн 7 хоногт боомтууд дээр ажиллаад ирлээ. Манай ажлын хэсэг экспортыг нэмэгдүүлэхэд хил боомтод ямар гацаа байна, хаана өртөг зардал өндөр байна вэ гэдгийг хараад, гурван боомтод ажиллалаа. Зам тээврийн яамны хувьд төмөр замын нүүрсний тээврийг нэмэгдүүлэхийн тулд нүүрсний тарифыг 50 хувь хөнгөлсөн. Энэ хөнгөлөлт машины тээвэртэй өрсөлдөхүйц хэмжээнд очсон. Гэвч газар дээр нь очоод харахад тарифыг бууруулах олон боломж харагдаж байна. Уурхайн амнаас нүүрсийг зөөгөөд ачилтын талбайд авчирдаг зардал өндөр байна. Үүнийг хямдруулах боломж бий. Мөн хилээр гарч байгаа гарцыг нэмэгдүүлэх боломж байна.

Цаашдаа экспорт нэмэгдэнэ. Боомтуудаар явахад Ханги-Мандал боомтоор гэхэд экспорт чөлөөтэй гарч байна, боломж байна. Гашуунсухайт дээр Ганцмодны агуулах дүүрсэнтэй холбоотойгоор Хятадын талын татан авалт нэлээд багассан байна. Гэхдээ ямар ч байсан бид тээврийнхээ өртөг зардлыг хямдрууллаа. Шивээхүрэн боомт дээр нүүрс хэвийн гарч байна. Ямар нэгэн тээврийн гацаа байхгүй байна.

Гашуунсухайт-Ганцмодны төмөр замын хил холболтыг шийдсэний дараа Сэхээ-Шивээхүрэн боомтын төмөр замыг холбоно. 300 метр л дутуу байна. 300 метр төмөр зам тавьчихад бараг Ганцмод-Гашуунсухайтаас өмнө ашиглалтад орох боломж байна.

Ц.Туваан: Уул уурхайн биржийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулна

Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан: Манай улсын экспортын 93-94 хувийг уул уурхайн бүтээгдэхүүн эзэлдэг. Тэгэхээр уул уурхайн бүтээгдэхүүний үнэ буураад ирэхээр Монгол Улсын төсвийн орлого доголддог. Тиймээс манай ажлын хэсэг маш чухал байгаа юм. Нүүрсний арилжааг манай улс Уул уурхайн биржийн тухай хуулиараа явуулдаг. Бирж дээрээ зараад 3-4 сарын дотор нүүрсээ хүргэдэг байсан. Өнөөдөр манай хилээр гарч байгаа нүүрс өмнө нь зарагдсан нүүрс гэж ойлгож болно. Тэнд үндсэн гацаа үүсэж байгаа.

Манай хамгийн гол нүүрсний экспортыг гаргадаг боомт дээр Хятадын талдаа агуулах нь дүүрчихсэн байна. Тиймээс нүүрс хүлээж авах зайгүй байгаатай холбоотойгоор тээвэрлэх, борлуулах асуудал доголдоод байгаа юм. Мөн нүүрсний үнэ унасантай холбоотойгоор Уул уурхайн биржийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлага үүссэн. Яагаад гэхээр энэ хууль үнэ өсөлттэй үед батлагдсан. Унахаар хэрхэн зохицуулах асуудлыг шийдээгүй байсан учраас биржийн арилжаан дээр гацаа үүсэж байна. Тиймээс маршаагийн Засгийн газрын хуралдаан дээр Уул уурхайн биржийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаа яриад УИХ-д өргөн барина.

Уул уурхайн бирж дээр маш олон удаагийн арилжаа амжилтгүй болоод байна. Үнэ унаад байгаа учраас өнөөдөр худалдаж авсан үнэ нь маргааш дахиад унавал яах вэ гэдэг боломжлолоос болоод арилжаанд орохгүй байна. Тиймээс хуулиараа индексжүүлж өгснөөр тодорхой хугацааны дотор үнийг буулгаж өгөх боломж бүрдүүлнэ.

Энэ жил манай улс 83 сая тонн нүүрсийг 105 ам.доллароор борлуулна гэж төсөвтөө тусгасан. Үнэ унасан учраас экспортлох хэмжээгээ нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Ерөнхий сайдын түвшинд болон Хятадын Хөгжил шинэтгэлийн хороотой уулзахдаа Монгол Улсын нүүрсний экспортыг 100 сая тонноос дээш гаргах зорилготой уулзалт, хэлцэл хийгээд явж байна.

Түүнчлэн, Биржийн журамд өөрчлөлт оруулсан. Нүүрсний үнэ өндөр байх үед биржийн хатуу нөхцөлтэй худалдаа хэвийн үргэлжилж байсан бол үнэ буурсан үед үнийн хатуу нөхцөлийг урт хугацаагаар тулгах нь худалдан авагч талд их хэмжээний алдагдал үүсгэж байгаа учраас нүүрсний татан авалтууд гацаж хилийн наана болоод цаанаа хэт их овоолго үүсээ, ачаалал үүссэн. Тиймээс нүүрсний үнэ өссөн үед өсгөж, буурсан үед буулгах үнийн индексийг боловсруулж, журмаа шинэчилсэн. Үүний үр дүнд эхний ээлжинд 1 сая тонн нүүрс худалдан авах захиалга орж ирсэн талаар сайд нар мэдээллээ. Цаашид энэ байдал үргэлжилвэл богино хугацаанд биржийн арилжаа сэргэнэ гэж тооцож байгаа аж.

М.Дагва: Нүүрсний экспорт буурахад чухал ашигт малтмалын орлогоор нөхөх боломжтой

zulaa — Wed, 22 Jan 2025 21:32:27 +0800

Саудын Арабын хаант улс бүс нутагтаа улс төр, эдийн засгийн хамгийн гол тоглогч, нөлөө бүхий орон. Анх Бахрэйнд газрын тосны баялгийг илрүүлсний дараа хөрш орнууд нь болох Саудын Арабын хаант улс, АНЭУ, Кувейт газрын тосны ордуудаа нээж, АНУ тэргүүтэй чинээлэг орнуудыг хар алтаар тасралтгүй хангаж байна.

ОПЕК буюу газрын тос нийлүүлэлтээр тэргүүлж, газрын тосны үнийг шийддэг орнуудын нэгдлийг ч байгуулсан. Нэгэн цагт цөлийн нүүдэлчид байсан Арабууд 100 жилийн дотор баян тансаг амьдралтай болж, газрын тосноос гадна аялал жуулчлал, спортын уралдаан тэмцээнээр гаднынхныг даллан дуудах болов.

Тэд эдийн засгаа цаашид тогтвортой хөгжүүлэхийн тулд ганцхан газрын тосноос хараат байлгүй, өөр эрдэс баялгийг ч олборлохоор зорьжээ. Үүний тод илрэл нь Саудын Арабын хаант улсад жил бүр болдог “Ирээдүйн эрдэс баялаг” олон улсын хурал юм.

Чухал ашигт малтмалын холбооны УЗ-ийн гишүүд энэ хуралд гурав дахь оролцлоо. Иймд холбооны үүсгэн байгуулагч, УЗ-ийн даргар М.Дагватай хурлын дундуур ярилцав.

Индонезын нэг жишээ бий. Тус улс никель олборлолтоор тэргүүлдэг. Никелиэ түүхийгээр нь гаргалгүй, заавал боловсруулж худалдах бодлогыг 2015 оноос хойш хатуу мөрдөж байна.-Дэлхийн уул уурхайн 20 том компанийн 11-ийнх нь ТУЗ-ийн дарга, гүйцэтгэх захирлууд энд иржээ. Тэгэхээр чухал ашигт малтмалд ихээхэн ач холбогдол өгч байна. Хаана, ямар ажлууд хийгдэж байна, компаниуд ямар стратегитай ажиллаж байна гэх мэт олон мэдээллийг энэ хурлаас авдаг.

Улс бүр чухал ашигт малтмалаа боловсруулах хүсэлтэй байгаа тул ирэх жилүүдэд давхардал үүсэхээр байна. Иймд энэ бүс нутагт буюу Булангийн орнууд ханган нийлүүлэлтээ хэрхэн уялдуулах талаар хэлэлцэж байна.

Индонезын нэг жишээ бий. Тус улс никель олборлолтоор тэргүүлдэг. Никелиэ түүхийгээр нь гаргалгүй, заавал боловсруулж худалдах бодлогыг 2015 оноос хойш хатуу мөрдөж байна. Тус улсад никелийн 50 орчим үйлдвэр нээгджээ. Дахин 20 үйлдвэр нээхээр төслийн шатанд ирсэн тул зэвэрдэггүй гангийн үйлдвэрүүдээ хязгаарлах болсон. Цэнэг хураагуурын чиглэлээр никель боловсруулах үйлдвэрт илүү төвлөрөх шийдвэр гаргажээ.

Энд дэлхийн 20-иод улсын уул уурхайн сайд нар ирлээ. Хөрөнгө оруулагчид, бизнесийнхэн нь ханган нийлүүлэлтийн сүлжээгээ яаж илүү ухаалаг, давхцалгүй болгох талаар ярьж байна.

-Энэ хурлын үеэр Засгийн газрууд, төрийн байгууллага, орон нутгийн болон олон улсын компаниудын хооронд 28 тэрбум ам.долларын өртөг бүхий 126 харилцан ойлголцлын санамж бичиг, хэлэлцээр хийжээ. Улс орнууд чухал ашигт малтмалд нэлээд ач холбогдол өгч байгаа нь илэрхий байна. Та энэ форумын ач холбогдлыг хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Чухал ашигт малтмалын чиглэлд улс орнууд бодлогоо тодорхойлж, ажлууд хийгдээд явж байна. Өмнө нь яриа төдий байсан асуудлууд өнөөдөр ажил хэрэг болж байгаа нь хурлын үеэр зурсан гэрээ, санамж бичгүүдээр илэрч байна.

Саудын Арабын Хаант улс хоёр асуудалд нэлээд анхаарч байна. "Future Minerals Forum"-ийг 2022 онд зохион байгуулахад 3000 орчим хүн ирсэн бол өнөө жил 20 мянга орчим хүн ирсэн. Ингэж анхаарч байгаагийн цаана энэ бүс нутаг чухал ашигт малтмалын чиглэлд юу хийх, цаашид юу болох вэ гэдэгт хөрөнгө оруулагчид, улс орнуудын Засгийн газрын анхаарлыг нэлээд татаж байна.

Хоёрт, энэ улс чухал ашигт малтмалын чиглэлд үлгэр жишээ ажиллаж байгаагаа харуулахын тулд олон ажил хийж, үр дүн гарч байгааг харуулж байна. Хууль батлах ажлуудаа нэлээд эрт, 2020-иод онд хийсэн. Чухал ашигт малтмалын чиглэлд Саудын Арабын хууль эрх зүйн орчин дэлхийн хамгийн сайнд нь тооцогдож байна.

Дээр нь улсаа бүхэлд хамарсан геофизикийн суурь судалгааг эхлүүлсэн, гурав дахь жилдээ үргэлжилж байна. Энэ судалгааг бүрэн дуусгахыг хүлээлгүй, явцын дунд илэрсэн үр дүнгүүд дээрээ ашигт малтмалын эрэл хайгуул хийх лиценз олгож байна.

Дотоодын ч бай, гадаадын ч бай Саудын Арабын нутагт эрэл хайгуул хийгээд орд олбол хайгуулын зардлынх нь 70 хувийг өгнө гээд амлачихсан. Төр ямар ч хувь эзэмшихгүй атлаа дараа нь бүтээгдэхүүнийг нь худалдан авна шүү гэдгээ илэрхийлж байна.

Саудын Арабын Уул уурхайн сайд нь одоогоор зургаан компанид хайгуулын ажлаа гүйцээх санхүүжилт олгосон гэж мэдээлэв. Тэгэхээр өнгөрсөн 2-3 жилд суурь судалгаа нь хийгдэж, тендер нь зарлагдаж, цооногоо илрүүлж, ашигт малтмалаа олсон компани дор хаяж зургаа байна.

Эдгээр ордыг ашиглалтад бэлдэж, Саудын Арабын Засгийн газар үргэлжлүүлэн хайгуул хийх мөнгийг нь амласнаараа өгсөн шүү гэдгийг хөрөнгө оруулагчдын өмнө хэлж, итгэл төрүүлж байна. Тэгэхээр Саудын Араб хурал хийхдээ хоосон лоозон дэвшүүлэх биш зорьж байгаа зорилгынхоо төлөө Засгийн газрын түвшинд тууштай ажилладгийг дэлхий нийтийн өмнө харуулав.

-Танай ассоциац өргөн бүрэлдэхүүнтэй иржээ. Бид юунаас суралцаж, юуг анхаарч ажиллах хэрэгтэй байна вэ?

-Улс орнууд чухал ашигт малтмал үнэхээр амин асуудал гэж хандаж байгаа нь илэрхий байна. Энэ чиглэлд нэлээд хурдтай ажиллаж байгааг анзаарахын зэрэгцээ манай улс ч чухал ашигт малтмалын салбарт хурдтай хөдлөх шаардлагатайг ойлгож, иргэдэд, нийгэмдээ энэ талаар ойлгуулж, урагшлах л хэрэгтэй байна.

Ер нь манай улс чухал ашигт малтмалыг салбарын хэмжээнд авч үзэхгүй, ганц нэг ордын хэмжээнд ярих нь асуудлыг хэт жижиглэж буй хэлбэр юм. Тухайн ордыг эсэргүүцэж буй иргэд, ажиллуулах гэж буй компанийн асуудал мэтээр хандаж болохгүй. Энэ нь өөрөө том асуудлыг жижиг болгон унагаж буй хэлбэр юм.

Гэтэл чухал ашигт малтмалын цаана дэлхийн хэмжээнд тулгамдсан том асуудлын шийдэл яригдаж байна. Ийм л хэмжээнд улс төрчид нь, ард түмэн нь ойлголттой болсон байх шаардлагатай.

Манай төрийн шийдвэр удаан байгаад санаа зовоож байна. Гэхдээ төрийн гар харалгүйгээр хувийн хэвшилд ажиллаж байгаа бид өөрсдөө ямар дэмжлэг үзүүлж чадах билээ гэдэг талаас нь чухал ашигт малтмалын холбоог байгуулаад гурав дахь жилдээ ажиллаж байна.

Бид чухал ашигт малтмалын чиглэлээр Монгол Улс доторх ойлголт, бодлогоо сайжруулах ажлуудыг тогтмол хийдэг. Дээр нь олон улсын хэмжээнд чухал ашигт малтмалын ханган нийлүүлэлтийн сүлжээнд оролцож байгаа талуудтай харилцаа холбоо тогтоож, хамтын ажиллагаа тогтоохыг зорьдог.

"Future Minerals Forum"-д оролцож байгаа компаниуд, төр засгийн төлөөллүүдтэй бололцооныхоо хэрээр уулзаж, санамж бичиг байгуулах, хамтарч ажиллах талаар санаа оноогоо солилцож, дараа дараагийн уулзалтаа товлох зэрэг ажлуудыг хийж байна. Энэ удаад манай ассоциацаас долоон хүн оролцож, өөрсдийн хэмжээнд мэдлэг мэдээлэл, туршлага солилцон ажиллалаа.

-Манай улсад чухал ашигт малтмалын чиглэлд хөгжих нөхцөл ямар байна вэ?

-Манай улс том газар нутагтай, ашигт малтмалын нөөцтэй тул чухал минерал олборлох боломжтой. Энэ салбарт хэнтэй хамтрахаа шийдэх, хуулиа батлах гээд хийх ажил их байна. Ногоон эдийн засаг руу шилжихээр нүүрсний орлого буурах эрсдэлтэй. Үүнийг чухал ашигт малтмалын орлогоор нөхөх боломжтой. Эдийн засгаа унагааж болохгүй тул бид хүсэхгүй байсан ч чухал ашигт малтмалд анхаарахаас өөр аргагүй.

-Саудын Араб уул уурхайн цахиурын хөндий болох зорилтоо танилцуулав. Тус улс БНХАУ-тай өрсөлдөнө гэсэн үг үү?

-Уул уурхайн сайд нь илтгэлдээ энэ үгийг хэлсэн. Уул уурхайн салбарыг цааш нь хөтлөх өндөр технологи, мэдлэгийг энд төвлөрүүлнэ гэсэн үг юм. Америкт мэдээллийн технологийн Цахиурын хөндий бий.

Саудын Арабууд дэлхийд уул уурхайн Цахиурын хөндий байх хэрэгтэй гэж үзжээ. Өндөр технологи, нарийн мэдлэгтэй хүмүүсийг урьж, нэг газарт төвлөрүүлэн, бизнесийн таатай орчин үүсгэж, хөрөнгө оруулалтаар дэмжин, тогтолцоо бүрдүүлэх юм байна. Энэ салбарт хөрөнгө оруулж эхэлжээ.

-Танд баярлалаа. Та бүхний ажилд амжилт хүсье.

"Могойн гол" ХК Эрдэнэт хотоос Эрээн рүү нүүрс тээвэрлэхэд 10 тэрбум төгрөг зарцуулна

zulaa — Mon, 20 Jan 2025 19:44:09 +0800

Хөвсгөл аймаг 51 хувийг нь эзэмшдэг “Могойн гол” ХК Эрдэнэт хотоос Хятадын Эрээн хот руу нүүрс тээвэрлэхэд зарцуулах хоёр төрлийн, нийт 10 тэрбум төгрөгийн тендер зарлажээ.

Хөвсгөл аймгийн Худалдан авах ажиллагааны газраас зарласан эхний тендер нь "Эрдэнэт хотод нүүрс ачиж буулгах гаалийн талбай үйлчилгээ авах" ажил бөгөөд нийт төсөвт өртөг нь 528 сая төгрөг.

Могойн голоос авто замаар тээвэрлэн ирсэн 64 мянган тонн нүүрсийг талбайдаа буулгах, овоолго хийх, төмөр замд ачих зэрэг ажлыг гүйцэтгүүлэхээр уг тендерийг зарласан байна.

Харин хоёр дахь тендер нь "Эрдэнэтээс Эрээн хотын чиглэлд төмөр замын тээвэрлэлт хийх" гүйцэтгэгч сонгон шалгаруулахтай холбоотой ба нийт төсөвт өртөг нь 9.4 тэрбум төгрөг юм.

Энэхүү тендерийн зорилго нь дээр дурдсан 64 мянган тонн нүүрсийг Эрдэнэт хот дахь гаалийн талбайгаас чингэлэг тээврээр төмөр замаар Хятадын Эрээн боомт хүртэл тээвэрлэх аж.

1970 онд Хөвсгөл болон Завхан аймгийн түлшний хэрэгцээг хангах зорилгоор байгуулагдсан “Могойн гол” ХК-ийг Монгол Улсын Засгийн газрын Өмч хувьчлалын комиссын 35 дугаар тогтоолоор хувьчилж 51 хувь нь орон нутгийн өмч, 49 хувь нь хувийн өмч оролцсон хувьцаат компани болгон өөрчилсөн.

Могойн голын уурхай өөрийн эзэмшлийн 174 га талбайтай бөгөөд үүнд 11.4 сая тонн нүүрсний нөөц байгаа гэсэн таамаг байна.

Компанийн өөрийн мэдээллээр ТУЗ-ийн 10 гишүүнтэй ба тэдгээрийн гурав нь орон нутгийн захиргааны албан тушаалтан, гурав нь хараат бус гишүүн, гурав нь хувьцаа эзэмшигч байна. ТУЗ-ын даргаар Хөвсгөл аймгийн ОНӨГ-ын дарга Б.Должинсорогдо, ТУЗ-ын Нарийн бичгийн даргаар Т.Урангэрэл нар ажиллаж байна.

Одоогоор компанийн Гүйцэтгэх захирлын албан тушаалыг Б.Батхүү 2022 оноос хойш хашиж байна.

Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалттай холбоотой зарим арга хэмжээний санхүүжилтийг шийдвэрлэв

zulaa — Fri, 24 May 2024 10:14:00 +0800

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан 2024 оны тавдугаар сарын 22-нд болж дараах асуудлуудыг хэлэлцэн шийдвэрлэлээ.

Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн бүтээн байгуулалттай холбоотой авч хэрэгжүүлэх зарим арга хэмжээний тухай Засгийн газрын тогтоолын төслийг баталлаа.

Тогтоолоор тус үйлдвэрийн түүхий тос дамжуулах хоолойн барилга угсралтын техникийн хяналт болон Дулааны цахилгаан станцын угсралтын ажлын захиалагчийн техникийн хяналтын ажилд шаардлагатай зардлыг санхүүжүүлэхийг “Эрдэнэс Тавантолгой”-н удирдлагад даалгалаа.

Мөн Газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн Технологийн бус барилга байгууламж (EPC 01) -ийн ажлын хүрээнд ашиглалтад оруулж буй дэд бүтцийн болон иргэний барилга байгууламжуудын ашиглалт, арчлалт, хамгаалалтад шаардлагатай зардлыг санхүүжүүлэхийг Сангийн сайд Б.Жавхлан, цахилгаан дамжуулах агаарын шугам, дэд ба хуваарилах станцуудын арчлалт, хамгаалалтыг “Цахилгаан дамжуулах үндэсний сүлжээ” ТӨХК-ийн Зүүн-Өмнөд бүсийн салбараар гүйцэтгүүлэх арга хэмжээ авахыг Эрчим хүчний сайд Б.Чойжилсүрэнд тус тус даалгав.

Өнөөдрийн байдлаар түүхий тос дамжуулах 230 км хоолойг гагнаж, чанарын шалгалт хийгээд байна.

Ч.Нямдаваа: Хөвсгөлийн удирдлагууд Могойн гол ХК -тай хуйвалдан нүүрсийг зах зээлийн үнээс 2-3 дахин хямд борлуулж, улсад 7,5 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан

zulaa — Tue, 07 Feb 2023 18:51:58 +0800

Уул уурхайгүй Хөвсгөл ТББ-аас Хөвсгөл аймгийн "Могойн гол" нүүрсний уурхай нь орон нутгийн өмчит компанийн хөрөнгийг зах зээлийн үнээс хоёроос гурав дахин бага үнээр борлуулж улсад үлэмж хэмжээний хохирол учруулсан. Мөн өдөрт 50-100 машин хараа хяналтгүйн улмаас хүссэн замаараа тээвэр хийж байгаль орчин, зам, гүүрэнд ноцтой хохирол учруулж буй талаар мэдээлэл хийлээ

Уул уурхайгүй Хөвсгөл ТББ-ийн удирдах зөвлөлийн гишүүн Ч.Нямдаваа:

-2019 оны дөрөвдүгээр сарын гурваны өдөр аймгийн ИТХ-ын хоёрдугаар тогтоолоор Могойн голын уурхайгаас экспортын нүүрс тээвэрлэн борлуулахыг хориглосон. Гэвч 2021 оноос дахин нүүрс тээвэрлэж эхэлсэн бөгөөд аймгийн Засаг даргын /ЗД/ 2022.1.11-ний өдрийн А/07 захирамжаар мөн л экспортын нүүрс тээврийг зогсоохоор захирамжилсан ч 2023 он гартал буюу өнөөдрийг хүртэл хэрэгжүүлээгүй байна.

Могойн гол ХК нь 51% нь орон нутгийн өмчит компани гэвч хувьцаа эзэмшигч Ж.Батболд, гүйцэтгэх захирал Б.Батхүү нар нь орон нутгийн өмчит компанийн хөрөнгийг зах зээлийн үнээс 2-3 дахин бага үнээр зарж борлуулсан. Мөн засаг дарга Ш.Идэрбаясгалан 2020 онд сонгогдохоосоо өмнө Могойн гол ХК-ний нүүрс тээвэрлэлт зам, гүүрт л гэхэд 7,5 тэрбум төгрөгийн хохирол учирсан гэж мэдээллэж байсан хэдий ч Засаг дарга болсон цагаас хойш уг хохирлыг барагдуулах бус нэмэгдүүлсэн.

Энэ асуудал дээр аймгийн ЗДТГ, МХГ, Хөвсгөл аймгийн Цагдаагийн газар, БОАЖГ, АТТ-ийн дарга нар ямар ч арга хэмжээ аваагүй учир Эрүүгийн хуулийн 22 дугаар бүлгийн 22,1 дүгээр зүйлийн дагуу Нийтийн албан тушаалтан албан үүрэг, бүрэн эрх, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, эсхүл зориуд хэрэгжүүлэхгүй байж өөртөө, эсхүл бусдад давуу байдал бий болгосон, улмаар улсад их хэмжээний хохирол учруулах нөхцөл байдлыг үүсгэсэн гэх үндэслэлээр нийт найман хүнийг өнөөдөр Авлигатай тэмцэх газарт шалгуулахаар өгч байна.

Хөвсгөл аймгийг уул уурхайн аюулаас ангид, ХАА, аялал жуулчлалаар хөгжүүлэхээр ард иргэд, аймаг орон нутгийн хэмжээнд ихээхэн анхаарал тавьж ирсэн бөгөөд нийт нутгаа 2019 оноос орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авсан.

https://tsahiur.mn/n/s/13265

900 тонны хайрцаг дам нурууг амжилттай босголоо

zulaa — Sat, 29 Oct 2022 21:46:34 +0800

“Гурвансайхан” компани Чех улсын компанитай хамтран уул бүс нутагт олборлолтын үйл ажиллагаа явуулахаар завдан байна

zulaa — Fri, 19 Aug 2022 16:53:32 +0800

Дундговь аймгийн Өлзийт сумын Буянт багийн төвөөс хойш арав хүрэхгүй км-т орших энэ нутагт хөрсөн дорхи ураны баялаг ордыг гучаад жилийн өмнө илрүүлснээс “Хайрханы” гэх энэ орд нэлээд уудам нутгийг хамран буй нь олны анхааралд өртөж эхэлсэн билээ. Уул ордыг хайгуул хийх зөвшөөрөл авсан Монголын “Гурвансайхан” компани одоо Чех улсын компанитай хамтран уул бүс нутагт олборлолтын үйл ажиллагаа явуулахаар завдаж байна.

Энэ стратегийн ордод хайгуул, олборлолт хийх зөвшөөрлийн түүхийг сонсвол, Орос, Америк, Чех улсад дамжин зарагдаж ирсэн нь Монгол улсын одоо мөрдөж буй хууль тогтоомжид нийцэхгүй байгаа юм. Уран гэх химийн элемент ямар хор хөнөөлтэй билээ. Түүнийг эдийн засгийн үр ашиг талаас авч үзвэл атомын цахилгаан станцын, хүн төрөлхтөнд заналхийсэн аюул талаасаа бол цөмийн зэвсгийн үндсэн түүхий эд гэдэгтэй маргах хүн байхгүй биз. Харин энэ нутагт үе залгамжлан нутаглаж ирсэн хүн ардын эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх зөрчигдөж ундны ус, бэлчээр нутаг хордсоноос мал сүрэг олон цөөнөөр өвчилж үхэх, хүн амын доторхи өвчлөлд хорт хавдрын тохиолдол нэмэгдсээр байна гэсэн нутгийн иргэдийн хардлагыг буруутгах аргагүй юм.

Аль 1994 онд энэ талбайд ураны хайгуулын зөвшөөрөл олгогдсон цагаас нутгийн иргэд эсэргүүцсээр хор хөнөөл захаасаа мэдрэгдээд ирснийг хорь гаруй жил ярьж, эсэргүүцэж төр, засгийн байгууллагад удаа дараа албан бичиг, хэдэн зуун иргэнийн гарын үсэгтэй шаардлага явуулж уламжилсан ч тусыг эс олж бүр ч ашиглалтын зөвшөөрлөө авч амжсан төдийгүй, кемпдээ ажиллагсдын хэдэн арван гэр барьж ажилчдаа элсүүлэн одоо энд арван өрөмдлөг зэрэг хийн уран олборлолт үндсэндээ эхлэх нь тов тодорхой болжээ. Өрөмлөгийн өрмийн хошууг хөргөх технологийн ус хангамжийн гүний худгийг зөвшөөрөлгүй гаргасан бөгөөд технологийн ашигласан усны урсацаас хонь мал ундаалан зарим нь хордож үхээд эхэлчихэж.

Нутгийн иргэд “Цацрагт хордсон мал хоол унднаас гарч арваад хоноод үхдэг, ийнхүү хордсон малын сэг зэмийг махчин шувууд цуглаж идэхгүй, бүр ойртдогчгүй” хэмээн нотлон ярьж байна. Манай сурвалжлах баг Дундговь аймгийн Өлзийт суманд болоод байгаа "Гурван сайхан" ХХК болон иргэдийн дундах зөрчилдөөн ямархуу байр байдалтай байгааг газар дээрээс нь мэдээллээ. Биднийг очиход Дундговь аймгийн Засаг дарга Ц.Мөнхбат Захирамжаар ИТХ-ын дарга С.Од-Эрдэнээр ахлуулсан ажлын хэсэг томилогдон тухайн газарт хяналт шалгалтын үйл ажиллагаа эхлүүлэн мөн иргэдтэй санал бодлоо солилцсон юм.

Энэхүү бүс нутагт Уран олборлохыг эсэргүүцэн олон жил ажиллаж байгаа “Хөрх булаг” ХХК-ий захирал Нэргүйн Батбаяр, Өлзийт сумын Засаг дарга Б.Гасрандорж нар энэхүү тэмцлээ аль болох хуулийн хүрээнд явуулж Төр, Засагт үг, шаардлагаа соёлтойгоор хүргэн үр дүнд хүргэхийг малчдад анхаарууллаа. Тэмцэлд оролцогч малчид УИХ, Засгийн газарт хүргэх “Шаардлага”-д гарын үсгээ зурж илгээсний зэрэгцээ Улаанбаатар хотод хийх Хэвлэлийн хуралд оролцох төлөөллүүдийг сонголоо.

WWW.BOLOD.MN

“Бадрах энержи” ХХК-тай нийлж иргэдээ туршилтанд оруулж байгаа төрдөө малчид гомдолтой байна

khulan — Tue, 16 Aug 2022 18:38:40 +0800

Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын экологийн асуудал сүүлийн жилүүдэд эрс доройтож, мал амьтны гаж төрөлт, үхэл хорогдол эрс ихсэж байсан бол эцэстээ ард иргэдийн эрүүл мэндэд ноцтой хор хохирол учрах болжээ. Үүнийг нутгийн иргэд Бадрах энержи ХХК-ийн уран олборлолтын үйл ажиллагаатай холбон ярьдаг юм. Яг л ураны хор хохирлоос үүдсэн гамшгийг харуулсан баримтат кино, нэвтрүүлэг дээр гардаг шиг зүйл бидэнд тохиолдож байна гэж нутгийнхан учирлаж яриад олон жилийн нүүрийг үзсэн байдаг.

Гэвч тэдний нөхцөл байдлыг нүдээр үзэх байтугай зовлонг тоож сонсох албан тушаалтан, эрх баригчид ч олддоггүй гэнэ. Малчдын гомдлын сургаар “Бадрах энержи” ХХК дээр очиж баахан ажилласан “нэр зүүгээд” буцдаг бололтой. Дүр эсгэсэн хяналт шалгалтын дүн бүрхэг гарах нь тодорхой. Ийм дүр зурагтайгаар олон жилийг үдсэн улаанбадрахчуудад уранаас өөр хардах зүйл байхгүй. Тиймээс тэд гадныхантай нийлж иргэдээ туршилтанд оруулж байна гэсэн гомдлыг төр засагтаа дайж байна.

Учир нь ураныг олборлож, газрын хөрснөөс ялгаж эхэлсэн нөхцөлд аюултай болж эхэлдэг бөгөөд өөрөө хүнд металл ихтэй чулуулаг газар ихээр тааралддаг учраас уран олборлож эхэлсэн цагт уран нь биш юм аа гэхэд, бусад хүнд металлууд нь орчин тойронд хор хөнөөл үзүүлж эхэлдэг. Мөн уран олборлолтын явцад газрын гүнд олборлолт явуулж байгаа тохиолдолд гүний ус хордож, ил уурхайн олборлолт бол хортой тоосонцор болон тархах аюул маш өндөр байдаг. Уран олборлолтын үед хамгийн ихээр хордож, хамгийн ихээр хохирдог нь жирэмсэн эхчүүд ба нярай хүүхдүүд гэх мэт олон улсын олон талын мэдээллүүд байна.

Эрдэмтдийн анх тооцоолсноор Монгол Улсын газрын дор 1.5 сая орчим тонн ураны нөөц байгаа хэмээн таамаг дэвшүүлсэн байдаг аж. Нийт ураны нөөцөөр тооцвол 70.8 их наяд ам.доллар олох боломжтой, цаашид дэлхийд ураны ханш өсөх тусам энэхүү ашиг нэмэгдэнэ гэж тооцоолсон гэдэг. Тэгвэл ашгаас гадна эрсдлийг хэрхэн тооцсон бэ? Ялангуяа хүний эрүүл мэнд, амь настай холбоотой эрсдлийн талаарх судалгаа, мэдээлэл, баримт байгаа бол нутгийн иргэдэд яагаад тайлбарлаж танилцуулдаггүй, тэдэнтэй бүр нүүр тулахыг ч хүсдэггүй юм бэ? Уран малчдын амьдралд нөлөөлөөгүй гэдгийг яагаад нотолж, зоригтой дуугарч чадахгүй байна вэ?

Арева компанийн 40 жилийн турш уран олборлолт явуулж буй Нигер улсын туршлагаас үзэхэд, тус улсад хамгийн ихээр түгсэн хүүхдийн өвчин эмгэг нь удамшлын гаж төрөлт, цус багадалт, төрөл бүрийн хорт хавдар болон амьсгалын замын архаг өвчин байдаг бөгөөд үүнийг уран олборлолттой холбож үздэг байна.

Тэгвэл манайд ч үүний эхлэл байж мэдэх үйл явдал болоод байна. Цувралын өмнөх хэсгүүдэд бид ундны ус, мал амьтан, эрүүл мэндийн байгууллага зэрэг асуудлыг хөндсөн. Харин энэ удаад уран урагт нөлөөлсөн байж болзошгүй асуудлыг онцоллоо. Хэвлий дэх үрд нь тохиолдсон хүнд асуудал бэрхшээлийг өөрийн биеэр мэдэрч яваа залуу малчин бүсгүйн яриаг товч тоймлон хүргэж байна.

Цуврал№8

Эх сурвалж: BOLOD.MN

Улаанбадрахын малыг "алсан" гэх селений стандарт хэмжээг хэн өөрчилсөн бэ?

khulan — Mon, 18 Jul 2022 14:10:09 +0800

Монголын малд селений илүүдэл хордлого гэж урьд өмнө нь хэзээ ч гарч байгаагүй. Харин Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын малчин Б.Норсүрэнгийн малд хийсэн шинжилгээгээр ураны уурхайн нөлөөлөл байгааг илрүүлж, хаягдлын цэгүүдэд байх ёстой хэмжээнээс хүнд металлын хордлого болон цацрагийн хэмжээ өндөр гарсан нь малын үхэлд нөлөөлсөн, селений илүүдэл хордлого байгаа нь илэрсэн гэж 2014 онд Улсын Мал Эмнэлэг Ариун Цэврийн Төв Лабораторийн дэд захирал, Ерөнхий эмч МЭУхааны доктор С.Цэрэнчимэд ярьсан байдаг. Гэвч тухайн дүгнэлтээ Ерөнхий сайд Н.Алтанхуягт танилцуулаад 3 хонож байтал гэнэт дахин комисс томилж судалгаа хийлгээд селений илүүдэл байна, гэхдээ урантай холбоогүй гэсэн мэдээлэл гаргаж байжээ. “Ер нь эрүүл мэндийн гол индикатор нь мал” гэж С.Цэрэнчимэд доктор хэлсэн байдаг.

Б.Норсүрэн малчны 20 тугал 2012 онд эмнэлзүйн тодорхой шинж тэмдэггүйгээр үрэгдсэн, түүнээс хойш улаанбадрахчуудын мал олноороо зулбах, зулбан төл гарах болсон гэх зэргээр малын өвчлөл, хорогдол эрс ихэсчээ. Улмаар тухайн үед “Бадрах-Энержи” компанийн “Хил хязгааргүй мал эмнэлэг” малаас дээж авч аймгийн мал эмнэлэгт өгч хэсэг хугацаанд дарж байгаад эцэст нь шаардлага хангахгүй байна гэх шалтгаанаар устгалд оруулж мөн л малын өвчлөлийн шалтгааныг тогтоож чадаагүй гэнэ.

Энэ мэтчилэн малчдад хардлага төрүүлэх олон шалтгаан байдгийг хэлж байна. Байгаль орчинд халтай, тодруулбал маш их хэмжээний загийг үгүй хийж ажиллагаагаа эхлүүлсэн гэх уран олборлох төслийг малчид эрс эсэргүүцэж ирсэн бөгөөд усны хомсдолд орсон говь нутгийн амьтад, тэр дундаа идэш тэжээлээс болж Улаан номонд орсон тэмээ ч устах аюул нүүрлэхийг үгүйсгэх аргагүй хэмээн тэд халаглаж сууна.

Нийгмийн хариуцлагын хүрээнд “Бадрах-Энержи” ХХК-иас эдийн засгийн дэмжлэг болгож нутаг оронд нь 1.2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтыг хийсэн гэх боловч энэ мөнгөний багахан хэсгээр сумын төвд барилгын засварын ажил хийгдсэнээс өөр нүдэнд үзэгдэж, гарт баригдах зүйл хийгээгүй хэмээн нутгийн иргэд ярьж байсан юм.

Селен гэдэг элемент нь хүн, амьтны биед маш бага хэмжээгээр хэрэгтэй боловч өчүүхэн төдий ихдэхэд хор, багасвал аюултай болдгийг нэгэн судлаач тайлбарласан байдаг юм. Тэгвэл дээр дурьдсан шинжилгээгээр селений хэмжээ их гарсан гэдэг нь ураны давхарга гүний усны судлын доор байрладаг тул уран олборлотын явцад гүний ус хордсон байх өндөр магадлалтай аж.

Дорноговийн ураны орд нь геологийн талаасаа “Roll Front” гэх ангилалд багтдаг бөгөөд ийм ордын ураны хүдэр нь Ferroselit (FeSe2), Cелен (Se) зэрэг селений нэгдлүүдтэй хамт байдаг юм байна.

Эх сурвалж: bolod.mn

"Улаанбадрахын усны сөрөг нөлөөгөөр ураг эндэх, ургийн гажигтай хүүхэд төрөх болсон"

khulan — Thu, 07 Jul 2022 19:44:30 +0800

Дорноговь аймгийн нутагт уран олборлож эхэлснээс болж ургийн гажигтай хүүхдүүд төрж буй талаар яг гурван жилийн өмнө иргэний нийгмийн байгууллагууд хамтран мэдээлэл хийж байв. Тэдний хэлснээр 2012 оноос эхэлж Дорноговь аймгийн Улаанбадрах суманд гажигтай төл гарч эхэлсэн бол яваандаа энэ нь малчин эмэгтэйчүүдэд нөлөөлж ургийн эндэгдэл, ургийн гажигтай төрөлт бий болжээ. Тухайлбал, нэг голын дөрвөн эмэгтэйн жишээг дурдаж болно. Мөн малчин Г.Ариунболдын охины хоёр ихэр ураг хэвлийдээ амьгүй болж байсан. Харин дараа нь ургийн гажигтай хүүхэд төрсөн бөгөөд бяцхан үр нь өнөөдөр хоёр дахь хагалгаандаа орохоор эцэг эхтэйгээ Улаанбаатарт ирээд байгаа юм. Энэ бол “Бадрах-Энержи” компанийн хэрэгжүүлж буй төсөл, ураны нөлөөлөл байх өндөр магадлалтай гэж нутгийн иргэд үздэг юм билээ. Хэрэв үүнд уран буруугүй бол түүнийг нотлох шаардлагатай. Улаанбадрах сумын малчид, иргэд нутаг оронд нь хэрэгжиж буй ураны төсөл хүн, малын ургийн гажигтай холбоогүй юм бол түүнийг нотлох нотолгоог л шаардаж байна.

2020 онд Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнийн тушаалаар байгуулагдан ажилласан ажлын хэсгийн дүгнэлтээр тухайн бүс нутгийн худгийн 90 хувьд нь хүнцлийн агууламж зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс их байжээ. /Хүнцлийн тухай ЭНД дарж үзнэ үү/ Гэхдээ энэ бол урантай холбоогүй гэж тайлбар хийсэн байдаг. Тэгвэл тэдгээр бохирдуулагч элементүүд хаанаас эх үүсвэртэй юм бэ гэдгийг баталгаажуулсан баримттай тайлбар алга. Тиймээс энэ асуудлыг эцэслэж төрөөс дорвитой арга хэмжээ авахгүй бол малчид тэмцлийн хурц хэлбэрт шилжихэд бэлэн гэдгээ мэдэгдээд байгаа юм.

Цуврал №6

Үргэлжлэл бий...

Эх сурвалж: bolod.mn