Цаг үе - Хөвсгөл аймаг

Цаг үе - Хөвсгөл аймаг http://khuvsgul.nutag.mn/ ru Цаг үе - Хөвсгөл аймаг DataLife Engine Ахмад анчин Ж.Лаагансүрэн: Байршлаа олоогүй баавгай ичиж чадахгүй учраас одоо бүр ширүүснэ http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3186 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3186
Хөвсгөл аймгийн Хатгал тосгоны нутагт энэ сарын 13-ны шөнө айлын хотонд орж үхэр барьсан баавгайг буудаж агнасан мэргэжлийн ахмад анчин Ж.Лаагансүрэнтэй ярилцлаа.

-Хатгал тосгоны айлын хот руу дайрсан баавгайг та агнаж устгасан юм байна. Энэ талаар та мэдээлэл өгнө үү?

-Хатгалаас 20 км зайтай намаржаан дээрээ байсан айлын хот руу шөнө 23:00 цагийн үед баавгай дайрсан байсан. Үхэр мал нь үймээд эхлэхээр эхнэр нь чоно гэж бодоод л гэрэл аваад гарсан байгаа юм. Гэтэл зэлэн дээрээ байсан үхрийг нь бариад хажууханд нь байх Бэрхэмшийн сайр руу оруулаад идэж эхэлж. Ингээд эргэн тойрны айлууддаа, Хатгалынхаа онцгойд хэлээд намайг авч очсон. Эхлээд алах зөвшөөрөл ирээгүй байсан. Тиймээс нөхцөл байдлыг нь шалгаад, тэр шөнөдөө тухайн айлыг холдуулж нүүлгэсэн. Учир нь нэгэнт бариад, дутуу идээд орхичихсон учраас дахиж орж ирэх магадлал маш өндөр. Ер нь араатан амьтан сэгээ эргэдэг юм шүү дээ. Улмаар аймгаас алж устгах зөвшөөрөл ирсэн. Гэхдээ тэр шөнөдөө нөгөө баавгай чинь дахиж орж ирээгүй. Маргааш шөнө нь ойролцоох айлын хүмүүсээ нэг дор нь бөөгнүүлээд, гэрэл тусгах, машин мотоциклтой явахыг нь хорьсон. Ингээд байж байтал барьсан сэгэндээ орж ирээд, буудаж устгасан даа.

-Таныг туршлагатай анчин хүн учраас урьж аваачсан хэрэг үү?

-Нутгийн иргэд биш. Би өөрөө Анчдын нийгэмлэгийн гишүүн, ахмад туршлагатай анчин хүн учраас сумынхааОнцгой комиссын гишүүн юм. Тийм болохоор онцгой, цагдаагийнхантайгаа л очсон. Энүүхэндээ гэж хэлэхэд, тэр айлын мал нь гаднаа байгаагүй бол айлын хоёр хөгшнийг сүйтгэчих байсан гэж бодож байгаа.

-Баавгайг агнахын тулд юун дээр илүү анхаарах ёстой вэ?

-Ерөөсөө л мэргэжлийн анчин хүнээр агнуулах хэрэгтэй. Дээрээс нь энэ чинь гэнэтийн зүйл. Тийм болохоор буутай бол хий буудахаас өөр арга байхгүй. Дутуу буудаад шархдуулбал түүнээсээ эс юм болно. Түүнээс өөрөөр амиа аврах гарцгүй болчихоод байгаа юм. Одоо танай аавын нутаглаж байсан Алагцарт байсан нэг айлын хоттой хонь руу баавгай ороод зургаан бог бариад, 10-аадыг сэглээд орхичихсон. Гэтэл өнгөрсөн шөнө/өчигдөр/ бас дахиад хотонд нь орчихсон байна. Ийм болохоор хөдөөд маш их эрсдэлтэй болчихлоо. Би одоо 70 дөхөж байгаа, анчин хүн гэхэд баавгай гэдэг амьтныг өдий болтол амьдаар нь хараагүй. Баавгай чинь их ховор амьтан. Сая миний агнасан баавгай бол маш том, хоёр метр гаруй, нас нь нэлээд ахисан, соёо нь мөлийчихсөн байсан. Зургаан том хүн хамжиж байж машинд ачсан. Тэгээд өчигдөр/уржигдар/ устгалд оруулах шиг боллоо.

-Баавгайг буудахдаа юуг анхаарах вэ. Дутуу буудаад шархдуулчихвал түүнээсээ эс юм болно биз дээ?

-Яг үнэн, ерөөсөө л тийм. Тиймээс мэргэжлийн, хашир анчнаар буудуулах хэрэгтэй гэж хэлээд байгаа юм. Сүүлийн үед буу зэвсэгтэй, ан хийдэг хүмүүс олон болсон. Гэвч тэд чинь цочроо нь гараагүй, айж гэрэвшээд дутуу буудна. Амь алдаж буудвал сум хаанаас ирсэн зүг рүүгээ өнөөх нь дайрна. Тэгэхээр маш их эрсдэлтэй. Миний хувьд толгой руу нь нэг буудаад л авчихсан. Тэгэхдээ юмыг яаж мэдэх вэ гээд дахиад нэг буудсан. Цээжээр нь буудсан бол их эвгүй байж дээ л гэж би ойлгосон.

-Дал хавсарч бууддаг гээд л ярьдаг шүү дээ. Баавгайг тэгээд буудвал ер нь дэмий юу?

-Далны цаана их бага уушги, элэг, зүрх байгаа. Тэгэхээр дал хавсарч буудлаа гэхэд тэр амьтан шууд унахгүй. Заавал гүйж харайж байж үхдэг. Зүрхээр нь орлоо ч гэсэн тэр амьтан асар хурдтай, ухаан мэдрэлгүй гүйж харайж байж унадаг юм. Тийм болохоор би баавгайг дал хавсарч буудаад дэмий юм байна даа л гэж бодсон. Нэгэнт л надад оногдсон үүрэг болчихсон учраас би бас жаахан судалсан. Толгой нь маш том мөртлөө их махтай, зузаан арьстай байдаг. Яс нь шөвгөр нарийн, гахайн толгойрхуу юм билээ. Нүдний ухархай нь маш том, бусад бүх амьтнаас өөр. Тэгэхээр хойд ухархайных нь хавьцаа буудвал тархи таарах юм байна гэж бодсон. Тэгээд яг тэндээ буудсан. Хоёр сум маань бараг нэг газар туссан байсан. Тэгэхэд ямар ч хөдөлгөөнгүй л уначихдаг юм байна лээ.

-Та баавгайг анх удаа амьдаар нь харсан гэж байна. Тэгвэл ингэж олноороо үзэгдэх болсны шалтгааныг юу гэж үзэж байна вэ?

-Хувь хүний, орон нутагт амьдарч байгаа, байгаль, экологийн мэргэжилтэй хүний хувьд бодоход манай Монголын баавгайнууд ерөөсөө байршчихсан баавгайнууд. Хэнтийн нуруундаа, Хөвсгөлийн хөвчдөө нутагшчихсан, ичдэг газартай байдаг. Миний алсан баавгай л гэхэд цагаантай, хар баавгай байсан. Тэгэхээр Сибириэс орж ирсэн, байршлаа олоогүй баавгайнууд л яваад байна. Сибирьт идэж дадсан ургамал нь өөр. Байршлаа хайгаад тэнээд яваа учраас энэ зун тарга хүчээ авч чадаагүй болов уу. Тийм болохоор сүүлдээ мал, хүн рүү дайрч байна. Баавгай тарга хүчээ бүрэн гүйцэт авч байж арваннэгдүгээр сарын дундуур ичдэг амьтан. Тийм учраас одоо ширүүсэх нь бүр аргагүй. Яагаад гэхээр ичих дөхөөд байгаа ч тарга хүч нь бүрэн гүйцээгүй учраас ингээд байгаа хэрэг. Баавгай уг нь идэшнийхээ 70 хувийг үндэс иддэг амьтан. Баавгайн ухмал гээд 40-50 см тийм ухчихсан газар байдаг юм. Энэ бол жимс ургамал, идэш тэжээлийн хомсдол биш гэж би ойлгож байгаа.

-Танд өөр анхааруулж хэлмээр юм байна уу?

-Энэ олон баавгай одоо ичих ямар ч боломжгүй болчихсон. Баавгай чинь нүх рүү орж, өөрөө үүрээ засаад ичдэг юм. Гэтэл байршлаа олоогүй учраас ичиж чадахгүй. Манай энд, ер нь хангай газар малчид маань өвсөө хадаад өвөлжөөнийхөө ойролцоо нуруулдаад орхичихдог шүү дээ. Тийм болохоор яг ийм өвс рүү орж ичнэ. Би үүнийг сайн мэдэж байна. Тэгэхээр малчид маань өвсөө авах гэж байж янз бүрийн эрсдэлд орох вий гэж би анхааруулаад байгаа юм. Дээрээс нь айлын хот руу орж, мал шархдуулсан бол тэр баавгай дахиж заавал орж ирнэ гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Учир нь өөрийнх нь шүлс, үнэртэй тэр шархдуулсан малыг өөрийн барьсан сэг гэж ойлгоод байгаа юм.

Хэд хоногийн өмнө баавгай орсон Алагцарын тэр айлыг нэлээд зайтай нүүлгэсэн. Гэтэл хэд хоногийн дараа дахиад орсон байна. Баавгай үнэрлэх чадвараараа хүнээс 200, бусад араатан амьтнаас 60 дахин өндөр. Тийм болохоор холдож нүүсэн ч гэсэн олж очоод байгаа хэрэг л дээ. Үүн дээр маш сайн анхаарах ёстой.

Т.ДАРХАНХӨВСГӨЛ

]]> zulaa Sun, 18 Oct 2026 15:13:20 +0800 Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Хөвсгөл аймгийн иргэдтэй уулзав http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3183 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3183

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Зэвсэгт хүчний Ерөнхий командлагч Ухнаагийн Хүрэлсүх Хөвсгөл аймагт ажиллаж байна. Ерөнхийлөгчийг аймгийн төв талбайд хүрэлцэн ирэхэд Мөрөн цэргийн хүрээний хүндэт харуул угтаж авлаа.

Аймгийн Засаг дарга Л.Төмөрбаатар иргэдтэй хийх уулзалтыг нээж хэлэхдээ, Ерөнхийлөгчийн бодлого, үйл ажиллагаа, санаачилсан үндэсний хөдөлгөөн, хөтөлбөрийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх нь аймгийн төр, захиргааны байгууллага, хувийн хэвшлийн үндсэн зорилтуудын нэг гэдгийг тодотгов.

Энэ хүрээнд байгаль орчин, мал аж ахуй, газар тариалан, хүнс үйлдвэрлэл, малын гаралтай түүхий эдийн боловсруулалтыг нэмэгдүүлэх, иргэдийнхээ эрүүл мэнд, боловсрол, хүний нөөцийн чадавхыг бэхжүүлэх бодлогоо дээрх хөдөлгөөн, хөтөлбөрүүдтэй уялдуулж байгааг хэллээ.

Ерөнхийлөгч Хөвсгөл нуурыг төрийн тахилгатай болгох зарлиг гаргасан нь далай ээжээ дээдэлдэг Хөвсгөлчүүд төдийгүй Монголын ард түмний хүсэн хүлээж байсан шийдвэр байсныг онцлов.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, үе үеийн эх орончид, төр, нийгмийн нэрт зүтгэлтнүүд, эрдэмтэн мэргэд, урлаг, спортын алдартнууд төрөн гарсан, Хорьдол сарьдаг, Саяны нуруу, Бүрэнхаан уул, төрийн тахилгат Хөвсгөл нуур тэргүүтэй нутгаа сахин суугаа иргэдтэй уулзаж байгаадаа баяртай байгаагаа илэрхийлэв.

Тэрбээр бодлого, үйл ажиллагаа, гадаад харилцаа, улсын нийгэм, эдийн засгийн өнөөгийн байдал, “Тэрбум мод”, “Хүнсний хувьсгал”, “Цагаан алт”, “Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100”, “Эрүүл монгол хүн” хөдөлгөөн, хөтөлбөрийн үр дүнгийн талаар товч танилцууллаа.

Эдийн засаг 6.8 хувиар өсөн, нэг хүнд ногдох Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн 7,000 ам.доллар давж, худалдаа, хөрөнгө оруулалт нэмэгдэн, гадаад валютын нөөц 7 тэрбум ам.доллар болж, 745 мянган тн үр тариа, ургац хураан авсанд аймгийн төр, захиргааны байгууллага, хувийн хэвшил, иргэдийн хувь нэмэр их байсныг тэмдэглэв.

Гадаад харилцаа өргөжин, 21 улсын төрийн тэргүүн айлчилж, улсын нэр хүнд олон улсын тавцанд өсөн бэхэжсэн жилүүд болж байгааг онцоллоо.

“Цагаан алт” хөтөлбөрийн дүнд самнасан ноолуурын экспорт гэхэд л 5 дахин өсөж 330 сая ам.долларт хүрсэн.

“Хүнсний хувьсгал” хөдөлгөөний хүрээнд 53 хүнсний үйлдвэр шинээр ашиглалтад орж, 1,000 гаруй нэр төрлийн хүнсний бүтээгдэхүүнийг шинээр үйлдвэрлэж, зах зээлд нийлүүлдэг болсон. “Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд 116 сая мод тарьж, ургуулсан. Энэ бүхэнд Хөвсгөлчүүдийн оруулсан хувь нэмэр их байгааг хэлэв.

Эрчим хүч, нефтийн бүтээгдэхүүн, хүнс, цемент, ган, бордооны хэрэгцээг дотоодоосоо хангаж, улмаар экспортлогч орон болоход хүн бүрийн оролцоо, хичээл зүтгэл чухал байгааг тэмдэглэлээ.

“Ерөнхийлөгчийн илгээлт-2100” хөтөлбөрийн хүрээнд 21 улсад 1,355 оюутан суралцаж байгаагийн 50 гаруй нь Хөвсгөл аймгийнх юм.

Эдгээр хүүхэд дэлхийн боловсрол эзэмшиж, орон нутаг, эх орныхоо хөгжил дэвшил, ирээдүйн сайн сайхны төлөө хүчин зүтгэх үндэсний сэхээтэн, манлайлагч болно гэдэгт итгэл төгс байгаагаа Ерөнхийлөгч хэллээ.

Цаашид бүх шатанд сахилга, хариуцлагыг чангатган, ёс зүйтэй байж, төр, засаг, түмэн олноороо ололт, амжилтаа бататган, эвийг эрхэмлэж, зөвийг тэтгэн, эх орноо хөгжүүлэхийн төлөө үндэстнээрээ хичээн зүтгэхийг уриалав.

]]> zulaa Mon, 05 Oct 2026 09:36:41 +0800 ОХУ-аас орж ирсэн ойн түймрийг унтраахаар ажиллаж байна http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3180 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3180

Хөвсгөл аймгийн Улаан-Уул сумын Гун багийн Бүсийн гол гэдэг газар /аймгийн төвөөс баруун хойд зүгт 275 км-т, сумын төвөөс баруун хойд зүгт 110 км-т/ ОХУ-ын талаас Монгол Улсын хилийн 320 дугаар тэмдэгтээр ойн гал түймэр орж ирсэн тухай дуудлага 9-р сарын 15-ны өдрийн 19:45 цагт Онцгой байдлын газарт иржээ.

Дуудлагын дагуу Онцгой байдлын ерөнхий газар, Хөвсгөл аймгийн Онцгой байдлын газрын алба хаагчид, Хилийн цэрэг, Улаан-Уул сумын Мэргэжлийн ангийнхан гурван бүлэгт хуваагдан түймрийн талбайг тойрон зурвас татаж, унанга ихтэй асч байгаа өртөнгийг бүрэн унтраахаар ажиллаж байна. Уг гал түймэрт урьдчилсан байдлаар 80 га талбай өртөж шатсан гэж ОБЕГ-аас мэдээллээ.

]]> zulaa Tue, 22 Sep 2026 09:46:24 +0800 Мөрөн сумын Хоёрдугаар цэцэрлэг шинэ барилгадаа хүүхдүүдийг хүлээн авна http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3178 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3178

Хөвсгөл аймгийн Мөрөн сумын Хоёрдугаар цэцэрлэгийн хуучин өргөтгөлийн барилга нь ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон тул улсын байцаагчийн дүгнэлтээр акталж, буулгажээ.

Монгол Улсын 2024 оны төсөвт тус цэцэрлэгийн барилгын төсвийг тусгаж, “Цэгц мандал” ХХК 3.9 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий барилга угсралтын гэрээ байгуулан 2024 оны 08 дугаар сарын 13-ны өдрөөс ажилдаа оржээ. Төлөвлөлтийн дагуу ажиллаж 150 ортой хоёрдугаар цэцэрлэгийн барилгыг 2026 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр ашиглалтад хүлээлгэн өгөхөөр бэлтгэл хангаж байна.

Тус барилгын захиалагчийн хяналтыг “Барилгын хөгжлийн төв” ТӨҮГ, зураг төслийн ажлыг “Креатив Энержи инженеринг” ХХК тус тус гүйцэтгэж байна. Шинэ цэцэрлэгийн барилга ашиглалтад орсноор орон нутагт тус бүр хоёр багш, туслах багш, үйлчлэгчийн ажлын байр шинээр бий болно.

Мөн албан хаагчдын ажиллах нөхцөл сайжирч, цэцэрлэгийн хүчин чадал нэмэгдэнэ. Тодруулбал, өмнө нь 150 хүүхэд хүлээн авах хүчин чадалтай байсан бол шинэ барилга ашиглалтад орсноор 50 хүүхдийн хүчин чадал нэмэгдэж, нийт 200 хүүхдэд сургуулийн өмнөх боловсролын үйлчилгээ үзүүлэх боломж бүрдэх юм.

Ингэснээр хүүхдүүд гэртэйгээ ойр, ая тухтай, эрүүл аюулгүй орчинд сургуулийн өмнөх боловсрол эзэмших нөхцөл бүрдэнэ гэж Боловсролын ерөнхий газраас мэдээллээ.

]]> zulaa Thu, 27 Aug 2026 09:36:28 +0800 Хөвсгөл нуурын аялал жуулчлалын гол бүсүүдийг холбосон зам тавьж байна http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3177 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3177

Хөвсгөл нуурын байгалийн цогцолборт газрын аялал жуулчлалын гол бүсүүдийг холбох 32 км хатуу хучилттай авто зам тавьж байна. 85 хувийн гүйцэтгэлтэй үргэлжилж байна.

Хатгал–Жанхай–Тойлогт чиглэлийн 32 км авто зам, түүнтэй холбох 2 км зам болон Хатгал–Хүзүүвчийн шил–Ашихай чиглэлийн 5.5 км авто замыг барьж байна.

Эдгээр зам ашиглалтад орсноор жуулчид дөрвөн улиралд Хөвсгөлийн аялал жуулчлалын бүсүүдэд аюулгүй, тав тухтай зорчих боломж бүрдэнэ. Мөн тусгай хамгаалалттай газар нутагт олон салаа зам гаргах, хяналтгүй зорчих явдал багасаж, хөрс, ургамлын доройтол буурч, байгалийн унаган төрхийг хамгаалахад чухал ач холбогдолтой юм.

Жанхайн даваа–Тойлогт чиглэлийн замыг Үндэсний их баяр наадмаас өмнө, Жанхай–Хатгал чиглэлийн зам наймдугаар сард ашиглалтад орно. Энэ амралтын өдрүүдэд “Тогтвортой аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх төсөл”-ийн хүрээнд Соёл, спорт, аялал жуулчлалын сайд Ж.Алдаржавхлан, УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ нар тус аймагт ажиллажээ.

]]> zulaa Tue, 30 Jun 2026 15:57:16 +0800 Хөвсгөл нуур орчимд хаягдлын олон улсын стандартын байгууламж барина http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3176 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3176

Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр хэрэгжиж буй, "Тогтвортой аялал жуулчлал" төслийн хүрээнд Хөвсгөл нуур орчмын хог хаягдлыг ангилан ялгана.

Дахин боловсруулах, хог хаягдлын эцсийн үлдэгдлийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүйгээр дарж булшлах, стандартын шаардлага хангасан хог хаягдлыг цэвэрлэх байгууламж хийж байна.

Бохир ус цэвэрлэх байгууламж нь аялал жуулчлалын бааз, үйлчилгээний байгууллагуудаас гарч буй шингэн хаягдлыг биологийн аргаар стандартын шаардлагад нийцүүлэн цэвэрлэнэ. Хог хаягдлын бүртгэл, мэдээллийн сан, хяналтын тогтолцоог сайжруулж, бохир усыг ил задгай асгах, хөрс ус бохирдуулах эрсдэлийг бууруулна.

Хөвсгөл нуурын усны чанар, экосистемийг хамгаалах, аялал жуулчлалын бүсийн ариун цэвэр, эрүүл ахуй, стандартын шаардлагыг дээшлүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм. Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд Ж.Алдаржавхлан болон яамны удирдлагууд энэ амралтын өдрүүдэд Хөвсгөл аймагт хэрэгжиж буй бүтээн байгуулалтын ажилтай танилцжээ.

Гүйцэтгэгч байгууллагын удирдлага, албан хаагчидтай ажлыг эрчимжүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна гэж тус яам мэдээлэв.

]]> zulaa Tue, 30 Jun 2026 13:59:53 +0800 Д.Ням-Очир: Хорьдол Сарьдагт маань ан амьтдын тоо толгой өсөж, утгаараа “Дархан цаазат газар” болтлоо хөгжсөнд сэтгэл бахдаж явдаг http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3175 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3175
“Дархадын цэнхэр хотгорт тэнгэр ойрхон харагддаг

Хорьдол Сарьдагийн уулс хурмаст тулан ханхайж

Хязгаар нутгийн наран дальтай шувууд буцахаа мартдаг...” хэмээн шүлэглэсэн нь Хөвсгөлийн Улаан-Уул сумын тэнгэр баганадан сүндэрлэх өндөр уулсыг эрхгүй санагдуулам ажээ. Энэ л сайхан нутагт өсөн бойжиж, малынхаа захад дөрөө жийж байгаль хамгаалах үйлсэд үнэнхүү сэтгэлээр зүтгэсэн нэгэн эрхмийг Дүүжийгийн Ням-Очир хэмээнэ. Цас бороо, халуун, хүйтнийг үл ажран нутаг усныхаа ариун догшин байдлыг хайрлан, хамгаалж яваа түүний бахархам түүхээс уншигч та бүхэнд хүргэж байна.

-Сайхан зусаж байна уу, та. Энэхүү яриагаа таны байгаль хамгаалагч болсон түүхээс эхэлье?

-Хорьдол Сарьдагийн нурууны урд биед нь өвөлжиж, ард хормойд нь хаваржиж, зусдаг малчин иргэн байлаа.

Улс орон зах зээлийн эдийн засагт шилжсэн хүнд цагт Хорьдол Сардаг хавьд өдөрт 40-50 буун дуу сонстож, зэрлэг амьтдыг хоморголон агнах нь элбэг болсон.

Энэ нүд хальтрам явдал сэтгэл шимшрүүлж байсан учраас байгаль хамгаалагч болохоор шийдсэн. 2013 онд Улаан тайгын дархан цаазат газар Улаан-Уул суманд маань байгуулагдсан цагаас байгаль хамгаалагчаар ажилласаар өнөөг хүрлээ.

-Моринд эрэмгий, хөдөө өссөн хүний хувьд байгалийг илүү гярхай ажиглаж, мэдэрдэг болов уу?

-Өвөг дээдсийнхээ төрсөн нутагт мал маллаж, байгалиа хайрлаж, хамгаалах сайхан. Бүхий л зам харгуй, амьтдын нутагладаг газрыг мэддэг болохоор хүнд, хэцүү зүйл байдаггүй. Амьтдын хааш зүглэх, анчид хаана ав хийх зэргийг малчин хүний гярхай ажиглалт, ухаанаар ухаж, тунгаадаг болохоор байгаль хамгаалагчийн алба, үүрэг хялбар байдаг.

-2018 оны цастай өдөр зэрлэг гахай агнасан залуусыг илрүүлсэн түүхийг тань уншсан. Тэр үед худал хэлж, гэмшсэн шинжгүй байсан залуусыг хараад танд юу бодогдож байв?

-Тэр өдөр хамгаалалтын бүс нутагт мотоциклийн мөр гарсныг даган явсаар нэгэн айлд тулан очсон. Гэрт ороход залуус хээвнэгхэн өөрсдийн гэмийг үгүйсгэж, худал хэлсэн. Тэгээд хөргөгчинд хадгалсан зэрлэг гахайн махыг илрүүлж, хулгайн ан хийснийг нь баталгаажуулсан даа. Хууль бус ан хийх ямар хор хохиролтойг ухааруулж, зохих ёсоор торгосон. Хүний хүсэл, шунал буруугаар эргэвэл ямар үр дагаварт хүргэж болдгийг тэр үед ойлгосон.

-"Хүн гэдэг өөрийн хүсэл, сонирхлын төлөө амьтны амийг тасалж чадах араатан" гэж та хэлж байсан. Байгаль хамгаалагчаар ажилласан 13 жилийн хугацаанд хүмүүсийн хандлага хэрхэн өөрчлөгдөв?

-Байгаль хамгаалагчаар ажиллаж эхэлсэн дөрвөөс таван жил хүнд бэрхшээлүүд тулгарсан. 1990-ээд оны сүүл хүртэл хүмүүс амьтдыг хоморголон агнаж, зөвхөн амжиргаагаа залгуулах хэрэгсэл гэж ойлгодог байсан.

Одоо хүмүүсийн хандлага их өөр болжээ. Хорьдол Сарьдагийн дархан цаазат газарт маань хууль бус ан бараг л гарахаа больсон гэхэд хилсдэхгүй.

Хууль бус анчдыг шуурхай илрүүлж, тэдэнд Ойн тухай хууль, хулгайн ан хийсэн тохиолдолд ямар хариуцлага хүлээх тухай ойлгуулснаар хандлага нь өөрчлөгддөг юм билээ.

-Хорьдол Сарьдагийг тусгай хамгаалалтад авснаас хойш хууль бус ан бараг зогссон гэлээ. Одоо таны хамгаалж буй бүс нутагт ан амьтдын тоо толгой хэр зэрэг өсөж, байгаль эх хэрхэн сэргэж байгааг манай уншигчдад сонирхуулаач?

-Сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд амьтдын тоо толгойг бүртгэж, судалгаа шинжилгээ хийлээ. Энэ хугацаанд аргаль хонь 30 гаруй байснаас 100, янгир 70 гаруй байснаас 300 болтлоо тус тус элбэгшин тархсан жишээ бий.

-Таны ажлын хамгийн бахархалтай, сайхан зүйл юу вэ?

-Байгаль хамгаалагч болсноос хойш Хорьдол Сарьдагт маань ан амьтдын тоо толгой өсөж, утгаараа “Дархан цаазат газар” болтлоо хөгжсөнд сэтгэл бахдаж явдаг. 2021 онд янгирын ямааны тоо толгойг бүртгэх ажлаар явахдаа нэг дор 70 гаруй тэх тоолсон минь бахархал төрүүлдэг. Хүн байгальтайгаа шүтэлцээтэй оршдог шүү дээ. Байгаль хамгаална гэдэг зүгээр нэг мэргэжил биш. Байгаль эхтэйгээ зүрх сэтгэлээрээ хэлхэгдсэн хүний л хийж чадах зүйл.

Б.Золбоо

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

]]> zulaa Mon, 29 Jun 2026 10:27:22 +0800 Фото: Хөвсгөл нуурын 33.1–171 метрийн гүнээс татан гаргасан автомашин, техник хэрэгслүүд http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3174 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3174

МУ-ын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар Монгол орны цэнгэг усны гол нөөц болсон Хөвсгөл нуурыг хамгаалах, бохирдлыг бууруулах ажлын хүрээнд 2021-2024 онд нууранд живсэн тээврийн хэрэгсэл, техникүүдийг эрэн хайж, татан гаргах ажиллагааг зохион байгуулсан билээ.

Энэ хүрээнд живсэн Сүхбаатар хөлөг онгоц болон нийт 11 автомашин, техник хэрэгслийг нуурын гүнээс татан гаргасан юм. Техникүүдийг 33.1-171 метрийн гүнээс гаргасан бөгөөд ажиллагаанд Монгол Улсын Далайн захиргаа, Онцгой байдлын ерөнхий газар, Зэвсэгт хүчний жанжин штаб, эрдэмтэн судлаачид, инженерүүд болон мэргэжлийн байгууллагууд хамтран ажилласан байна.

Нуурын ёроолд олон жил байсан эдгээр техник хэрэгсэлд нийт 50 тн шатахуун хуримтлагдсан байсан юм.

]]> zulaa Wed, 24 Jun 2026 17:26:17 +0800 Хөвсгөл нуур–Эгийн голын сав дагуух их цэвэрлэгээ эхэллээ http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3173 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3173

Хөвсгөл нуур, Эгийн голын усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсийн бохирдлыг бууруулж, цэвэр орчныг бүрдүүлэх зорилготой их цэвэрлэгээний аян эхэллээ.

Аяны хүрээнд Хөвсгөл нуурын хамгаалалтын бүсийн 545 км, Эгийн голын 303.1 км дагуух усны сан бүхий газрын тусгай хамгаалалтын нийт 5672.1 га талбайг хамруулан хог хаягдлыг цэвэрлэхээр төлөвлөсөн байна.

Их цэвэрлэгээнд Хөвсгөл нуур, Эгийн голын сав газрын дагуух Рэнчинлхүмбэ, Ханх, Цагаан-Уул, Алаг-Эрдэнэ, Түнэл, Эрдэнэбулган сум болон Хатгал тосгоны төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэд, малчид, сайн дурынхан нэгдэн оролцож байна.

Тус арга хэмжээ нь усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсэд хуримтлагдсан хог хаягдлыг бууруулах, Хөвсгөл нуур, Эгийн голын экосистемийг хамгаалах, байгаль орчны доройтлоос урьдчилан сэргийлэх, иргэдийн байгаль хамгаалах оролцоог нэмэгдүүлэхэд чиглэж байгаа юм.

Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамнаас иргэд, байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдийг байгаль орчноо хамгаалах үйлсэд идэвхтэй оролцож, усны сан бүхий газрын цэвэр байдлыг хадгалахад хувь нэмрээ оруулахыг уриалж байна.

]]> zulaa Wed, 24 Jun 2026 14:32:12 +0800 Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар Хөвсгөл нуурын их цэвэрлэгээний аян зохион байгуулна http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3171 http://khuvsgul.nutag.mn/index.php?newsid=3171

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүхийн санаачилгаар Хөвсгөл нуур-Эгийн голын усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс дагуу их цэвэрлэгээний аяныг 2026 оны 06 дугаар сарын 22-ноос 08 дугаар сарын 13-ны өдрүүдэд зохион байгуулна.

Энэ талаар Ерөнхийлөгчийн Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн бодлогын зөвлөх Ж.Сандагсүрэн, Ерөнхийлөгчийн Хэвлэлийн төлөөлөгч бөгөөд Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын Хэвлэл мэдээллийн албаны дарга Ц.Ганзориг, Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дэд дарга Э.Золбоо, Усны газрын дарга З.Батбаяр нар өнөөдөр мэдээлэл хийлээ.

Хөвсгөл нуур нь Монгол орны цэнгэг усны 75 орчим, дэлхийн цэнгэг усны 0.4 хувийг бүрдүүлдэг бөгөөд манай улсын нийт гол мөрний 10 жилийн урсацтай тэнцэх хэмжээний цэнгэг усыг ай савдаа агуулдаг. Манай орны ой тайгын 25 хувь, нэн ховор амьтан, ургамлын дийлэнх нь энэ нуурыг тойрон оршиж байна.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх 2026 оны 02 дугаар сарын 23-ны өдөр Хөвсгөл нуурыг төрийн тахилгатай болгох тухай зарлиг гаргасан. Зарлигт Хөвсгөл нуурын цэвэр цэнгэг байдал, байгалийн унаган төрхийг хадгалан хамгаалах чиглэлд зохих арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэх талаар тусгасан юм.

Энэ хүрээнд Хөвсгөл нуур, Эгийн голын усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсийн байгаль орчны тэнцвэрт байдал алдагдахаас сэргийлэх зорилго бүхий нийтийн их цэвэрлэгээний ажлыг нэгдсэн удирдлага, мэргэжил, арга зүй, салбар дундын уялдаагаар хангах ажлын хэсгийг Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дэд даргаар ахлуулан байгуулаад байна.

Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дэд дарга, Ажлын хэсгийн ахлагч Э.Золбоо энэ үеэр Хөвсгөл нуурыг төрийн тахилгатай болгох шийдвэр нь зан үйлээр хязгаарлагдахгүй бөгөөд нуурын экосистемийг цогцоор хамгаалах төрийн бодлогын нэг хэсэг гэдгийг онцоллоо.

Нийтийн их цэвэрлэгээний аянд төрийн болон төрийн бус байгууллагууд, Хөвсгөл нуурын орчимд үйл ажиллагаа явуулж буй 100 гаруй аж ахуйн нэгжийн төлөөлөл, иргэд зэрэг 1,000 гаруй хүн оролцоно.

Хөвсгөл нуурын хамгаалалтын бүс дагуу 545 км, Эгийн голын усны сан бүхий газрын онцгой хамгаалалтын бүсийн 303 км, нийт 800 гаруй км урттай 5672 га талбайд их цэвэрлээг зохион байгуулна.

Энэ ажилд төр, хувийн хэвшлийн оролцооноос гадна олон нийтийн идэвх, санаачилга чухал гэдгийг тэмдэглэж, хоёр сарын турш үргэлжлэх аянд нэгдэн оролцохыг иргэдэд уриаллаа.

Ерөнхийлөгчийн Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн бодлогын зөвлөх Ж.Сандагсүрэн энэ үеэр, “Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн манлайлал дор Монгол орны гол, нуурыг хамгаалах зорилгоор Хөвсгөл нуур, Ганга нуур, Өгий нуур, Бумбатын рашаан, Хэрлэн гол, Хэлтгий цагаан нуурыг цэвэрлэх, сэргээх төслүүд хэрэгжиж байна. Жишээ нь, Ганга нуурыг сэргээснээр усны түвшин 2004-2005 оны хэмжээнд хүрсэн. Өгий нуурыг хамгаалах чиглэлд судалгаа шинжилгээ хийх, хамгаалалтын хашаа барих зэрэг шат дараатай ажлуудыг хийж байна. Эдгээр төслүүд нь нэг удаагийн аян, хөтөлбөр явуулаад зогсохгүй, урт хугацааны тогтвортой хамгааллын ажил гэдгээрээ онцлогтой” хэмээн тэмдэглэв.

Усны газрын дарга З.Батбаяр энэ үеэр, “Дэлхийд хамгийн цэнгэг устай 17 нуур байдгийн нэг нь Хөвсгөл нуур. Өнгөрсөн хугацаанд нуурын усны чанарыг хамгаалах чиглэлд живсэн тээврийн хэрэгслийг татан гаргах ажил амжилттай хэрэгжсэн. Харин одоо Хөвсгөл нуурын эргийн хамгаалалт буюу усны сан бүхий газарт буй хог хаягдлыг цэвэрлэх гэж байна. Энэ бол дэлхийд ховорхон Хөвсгөл нуурын цэнгэг усыг хамгаалах ажлын амин сүнс” хэмээн онцлов.

Мөн монголчууд гол, мөрнөө хамгаалж чадвал бүс нутгийн экосистемийн тэнцвэрийг хадгалахад оруулж буй чухал хувь нэмэр болно гэдгийг тэмдэглэлээ.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилгаар Хөвсгөл нуурын экосистемийг хамгаалах чиглэлд үе шаттай ажлыг зохион байгуулж байна. Тухайлбал:

Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн санаачилгаар 2022 оны 02 дугаар сард “Хөвсгөл нуурыг хамгаалах үндэсний чуулган”-ыг зохион байгуулж, нуурын экосистемийг хамгаалах, бохирдол, доройтлыг бууруулах, тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэх, тогтвортой аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх талаар хэлэлцэн зөвлөмж гаргав.

Үндэсний чуулганаас гарсан зөвлөмжийн хэрэгжилтийг хангах зорилтын хүрээнд Хөвсгөл нуурыг хамгаалах байнгын ажлын хэсэг байгуулав. Тус ажлын хэсэг нь дөрвөн чиглэлээр 26 арга хэмжээг хэрэгжүүлж байна.

Хөвсгөл нуурт живсэн тээврийн хэрэгсэл, техникийг татан гаргах ажиллагааг 2021-2024 онд үе шаттайгаар зохион байгуулж, нуурын 33-171 метрийн гүнээс 11 автомашин, техникийг татан гаргав. Ингэснээр нийт 50 орчим тн шатахуун, тос, тосолгооны материал, аюултай хог хаягдал нууранд тархаж бохирдохоос сэргийлсэн юм.

]]> zulaa Fri, 19 Jun 2026 10:44:03 +0800