Тодруулбал, 2024 онд 7.4 тэрбум, 2025 онд 18.2 тэрбум төгрөгийн орлогыг нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлжээ. Одоогоор өмч хөрөнгөтэй холбоотой найман хэрэг шүүхийн шатанд үргэлжилж байгаа аж.

Мөн Чингэлтэй дүүргийн “Баруун сэлбэ” үйлчилгээний төвийн Ж блокийн 1220 м.кв талбай бүхий барилгыг нийслэлийн өмчид авч, нээлттэй дуудлага худалдаагаар хувьчилснаар 1.9 тэрбум төгрөгийн орлого олжээ. Баянгол дүүргийн Шуудангийн 24 дүгээр салбарын байрыг хууль бус дам түрээсээс чөлөөлөн дуудлага худалдаагаар худалдаж, 1.6 тэрбум төгрөгийг төсөвт төвлөрүүлсэн байна.

2025 онд нийслэлийн Өмчийн харилцааны газраас гурван барилга байгууламжийг нээлттэй дуудлага худалдаагаар худалдаж, нийт 3.9 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлсэн байна. Мөн өмч хувьчлалын жагсаалтаас зургаан барилгыг хасаж, ногоон байгууламж болгон тохижуулахаар шийдвэрлэжээ.

Одоогоор БЗД-ийн Нэгдсэн эмнэлэг, СБД-ийн Нэгдсэн эмнэлэг, Соёлын төв өргөөний В корпусыг нийслэлийн өмчид буцаан авахаар хэлэлцээр хийж байгаа аж.

АНУ-ын олон айлын гал тогоонд угаалтуурт суурилуулсан хоолны үлдэгдэл бутлагч байдаг бөгөөд хүмүүс хоолны жижиг хаягдлыг шууд ус руу хийж бутлуулан зайлуулдаг. Энэ нь хог багасгаж, үнэрээс сэргийлж, гал тогооны ажлыг илүү цэвэрхэн, хялбар болгодог тул америкчуудын хувьд энгийн хэрэглээ болсон байна.

АНУ-д ундны усанд фтор нэмэх практик түгээмэл байдаг бөгөөд энэ нь шүдний пааланг бэхжүүлж, цооролтоос сэргийлэх зорилготой юм. Тиймээс америкчуудын хувьд цоргоны усыг шууд уух нь хэвийн үзэгдэл бөгөөд энэ нь бусад орны хүмүүст бага зэрэг сонин санагддаг.

АНУ-ын байшин, барилгуудын ихэнхэд төвлөрсөн агааржуулалтын системийг барилгын үеэс нь төлөвлөн суурилуулдаг бөгөөд энэ нь бүх өрөөнд жигд агаар түгээж, температурыг нэгэн зэрэг тохируулах боломж олгодог. Ийм шийдэл нь дуу чимээ багатай, илүү тав тухтай орчныг бүрдүүлдэг онцлогтой.

Америкийн зарим дэлгүүрт төмсийг килограммаар бус, ширхэг бүрээр нь савлан худалдаалдаг бөгөөд хэрэглэгч зөвхөн хэрэгтэй хэмжээгээ сонгон авах боломжтой байдаг. Энэ нь бусад оронд харьцангуй ховор тул анх харахад нэлээд сонин санагддаг.

АНУ-д бизнесүүд утасны дугаараа үсгээр илэрхийлсэн хэлбэрээр ашиглах нь элбэг бөгөөд энэ нь дугаарыг илүү амархан тогтоох давуу талтай. Жишээлбэл, 1-800-FLOWERS гэх мэт дугаар нь үйлчилгээний төрлийг шууд илэрхийлж, маркетингийн үр дүнг нэмэгдүүлдэг.

АНУ-ын замын тэмдгүүд ихэвчлэн тэмдэглэгээнээс гадна үгээр бичигдсэн байдаг тул жолоочид ямар нэгэн тэмдгийг тайлж ойлгох шаардлагагүй, шууд уншаад ойлгох боломжтой байдаг. Энэ нь ялангуяа шинэ жолооч болон дотоодын хэрэглээнд илүү ойлгомжтой шийдэл болдог.

АНУ-д хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлгөөнийг дэмжих зорилгоор налуу зам, намхан бордюр, тусгай тоноглогдсон нийтийн тээвэр зэрэг олон шийдлийг өргөн хэрэглэдэг. Үүний ачаар тэд нийгмийн амьдралд идэвхтэй оролцох боломжтой болж, хүртээмжтэй орчин илүү сайн бүрдсэн байдаг.

https://www.caak.mn/post/view/43823

Тодруулбал, Экологийн цагдаагийн газрын тасгийн дарга асан Я.Билэгдэмбэрэлд авлигын хэргээр 2.6 жилийн хорих ял оноолоо. Мөн нийтийн албанд томилогдох эрхийг зургаан жилийн хугацаагаар хасчээ. Түүнийг албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, ашиг сонирхлын үүднээс албан үүргээ хэрэгжүүлэхгүй байх замаар бусдаас их хэмжээний мөнгө авсан нь тогтоогдсон байна. Тэрбээр нийт 253.6 сая төгрөгийн хөрөнгийг үндэслэлгүйгээр нэмэгдүүлсэн гэж үзжээ.

Мөн энэ хэрэгт холбогдсон Г.Сайнбаяр, А.Мөнхбат нар нь албан тушаалын чиг үүргээ хэрэгжүүлэхдээ ашиг сонирхлын зөрчил гарган, бусдаас тус бүр их хэмжээний мөнгө авсан нь мөрдөн шалгах ажиллагаагаар тогтоогдсон байна. Иймээс Г.Сайнбаярт нийтийн албанд ажиллах эрхийг гурван жилээр хасаж, мөнгөн торгууль ногдуулжээ. А.Мөнхбатын хувьд нийтийн албанд томилогдох эрхийг хоёр жилийн хугацаагаар хасаж, мөнгөн торгууль оногдуулсан байна. Энэхүү хэргийг Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 27-ны өдөр хэлэлцэн шийдвэрлэсэн байна.

-Үхрийн арьсаар жишээ авбал, манай улсад жилд 800 мянгаад толгой үхэр нядалдаг гэсэн статистик мэдээлэл бий. Гэтэл үүнээс 200-300 мянган ширхэг арьс л түүхий эдийн төвлөрсөн зах дээр төвлөрөөд, арьс ширний салбар луу орж байгаа. Бусад арьс нь хаягдаж, зах зээлийн эргэлтэд орж чадахгүй байгаа гэсэн үг. Үүний учир шалтгаан нь юу вэ гэвэл, түүхий эдийн чанартай холбоотой. Ер нь дэлхий дээр арьс ширний хэрэглээ асар багассан. Савхин куртик өмсдөг хүн байхгүй болсон. Арьсан гутал өмсөхөө больчихлоо. Бүх хувцсыг даавуун болон синтетик материалууд орлочихлоо. Ингээд эрэлт багассан байна. Тэгэнгүүт дагаад дэлхий дээр арьс ширний үнэ уначихаж байгаа юм. Мөн нэг өрөөсгөл ойлголт их байгаа нь ганцхан манай улс мал аж ахуйн орон учраас маш их арьс, шир байдаг, бусад газар байдаггүй юм шиг ярьдаг.

Гэтэл хүн төрөлхтөн мах л идэж байгаа шүү дээ. Өнөөдөр хүн төрөлхтний номер нэг хүнс бол үхрийн мах. Мах идэж байгаа юм чинь үхрийн арьс гарч л таараа. Улс болгон л махаа иднэ, ингээд малын арьсаа өөрсдөө ямар нэгэн байдлаар боловсруулна. Харин манайд энэ тогтолцоо алдагдаад маш олон жил болчихлоо. Яаж байна вэ гэхээр, бид мах идээд л байдаг, арьс нь гараад л байдаг.

Гэвч яг арьсаар нь хийх ёстой хувцсаа дандаа импортоор авч байгаа. Эдгээр шалтгаануудын улмаас түүхий эдийн зах зээл манайд уначихлаа. Үндсэндээ түүхий эдийг хэн ч хайхрахгүй явсаар байтал чанаргүй болчихсон. Буцаад түүхий эдээ худалдаж аваад, үнийг нь өсгөе гэхээр чанар нь өсдөггүй. Гэхдээ дэлхийн зах зээл дээр түүхий эдийнх нь үнэ адилхан хямдарчихаад байгаа.

-Бразил, Колумб зэрэг Өмнөд Америкийн улс орнууд маш их үхрийн фермтэй. Дэлхийн үхрийн махны 40 хувийг тэр бүс нутгаас хангаж байгаа. Энэ утгаараа үхрийн махыг дагаж үхрийн аж ахуй хөгжсөн. Жишээ нь, Бразил улсад нэг килограмм үхрийн арьсны дундаж үнэ нь монгол мөнгөөр 570 орчим төгрөг байна. Харин бид өнөөдөр нэг ширхэг арьсыг 10 мянган төгрөгөөр авч байгаа гэж дунджилбал 550 төгрөг болж байна. Харин үйлдвэрлэгч бидэнд ямар асуудал тулгардаг вэ гэвэл 100 ширхэг үхрийн ширийг үйлдвэртээ аваад, 40 хувийг нь хаядаг. Өөрөөр хэлбэл, 40 хувь нь ямар нэгэн байдлаар арьсан матерал болох боломжгүй ирж байна гэсэн үг. Үүнээс гарах гарц бол махнаас арьсыг нь хуулж авдаг махны үйлдвэрүүд хөгжих хэрэгтэй. Манайх нийт нядалж байгаа малынхаа 90 хувийг нь хээрийн аргаар нядалдаг учраас маш их гар ажиллагаатай байдаг. Энэ нь арьсан дээр өртөг нэмж, чанарыг нь муутгадаг.

-Түүхий эдээ түүхий чигээр нь гадагшаа гаргаж болно. Харин гадагшаа гаргах уу гэдэгт техникийн зохицуулалт хэрэгтэй. Энэ зохицуулалт манайд одоо мөрдөгдөхгүй, цуцлагдсан. Хууль эрх зүйн хувьд хэн ч манай улсад ирээд түүхий эдээ өөрийнхөө хүссэн газар луугаа аваад явж болно. Гэвч хэн ч авахгүй байгаа. Манай Монголоос яагаад түүхий эд авахгүй байна вэ гэвэл чанар нь муу. Арьс, ширний чанар нь сайжрахаас нааш манай улсын түүхий эд хэзээ ч эргэлтэд орохгүй. Одоо бол "Шаварт унасан шарын эзэн" гэдэг шиг хэдэн үндэсний үйлдвэр нь үүнийг авахаас өөр гарцгүй байгаа. Нөгөө талаар манай улс хүйтэн сэрүүн уур амьсгалтай. Мөн өргөн уудам газар нутгийн нөлөөллөөр түүхий эд нэг дор бөөгнөрөхөд асар их зардалтай. Баруун аймагт малаа нядлаад, арьс нь Улаанбаатар хотод ирэхэд хэчнээн хол замыг туулах вэ гэдгээс эхлээд асуудал үүснэ. Нэг үхрийн шир 18-20 кг байдаг. Овор багатай биш шүү дээ. Ингээд бүх өндөр хөгжилтэй орнуудтай харьцуулахад монгол түүхий эдийн өрсөлдөх чадвар унаад байгаа. Жишээ нь, Бразил улс гэхэд 150 сая хүн амтай. Их хэмжээгээр мах хэрэглэж, экспортолж байна. Далайд гарцтай. Нэмүү өртөг бага шингэсэн учраас дэлхий дээр өрсөлдөх чадвартай байна. Ер нь бусад улс оронд тогтолцоо нь байна. Жишээ нь, би америк хүн байсан бол Монголоос түүхий эдээ 500 төгрөгөөр авах уу, Бразилаас 570 төгрөгөөр авах уу гэвэл Бразилыг л сонгочхоод байгаа гэсэн үг.

-Тийм ээ. Хонины арьс бол бүр өрсөлдөх чадвар муу. Хонины арьсаар юм хийх ямар ч боломж байхгүй. Учир нь манай улсад 8-9 сая ширхэг хонины арьс жилд гардаг. Үүнээс нэг сая орчим нь л үйлдвэрүүдийн хаалгаар орж байгаа. Шалтгаан нь түүхий эдийн чанар муу. Хонины ноосыг нь авч тушаагаад, давхар арьсыг нь боловсруулбал эдийн засгийн үр ашигтай бараа шүү дээ. Гэвч өнөөдөр ноос нь ч тэр, арьс нь ч тэр үнэгүй учраас эрэлтгүй болж байна. Манай улсад жилд найман сая арьс жалганд хэвтэж байна. Үүнд бага хэмжээний өртөг тавихад тэр нь тээврийн зардлаа нөхөөд, Улаанбаатарт цуглаж байх ёстой. Гэтэл үүнд хэн ч мөнгө гаргахыг хүсэхгүй байна. Дэлхий дахинд ч тэр, манайд ч тэр хэн ч сонирхохгүй байна гэсэн үг. Мөн манайх хүйтэн сэрүүн уур амьсгалтай учраас хонины арьс асар их тостой байдаг. Тэр тосыг арьснаас нь салгаж авна гэдэг процессын хувьд явцуу, технологийн хувьд өндөр үнэтэй химийн бодис шаарддаг. Тэр өртгөө нөхөж чадахгүй байгаагийн улмаас хонины арьсаар хийдэг байсан материалыг ямааны арьс орлоод байгаа.

-Хятадад Австрали улсаас хонины нэхий асар их хэмжээгээр ирж, нэг ширхэгийг нь 8-12 ам.доллараар авч байна. Манайх ийм болгохын тулд малын өөрийнх нь үйлдвэр угсааг сайжруулах, түүхий эдийн бүтцээ сайжруулах хэрэгтэй. Гэхдээ манай улсад эрчимжсэн мал аж ахуй хөгжөөгүй байна. Монголчууд малаа нядалж идэхдээ хамгийн хөгшнөөс нь иддэг. Харин эрчимжсэн мал аж ахуйгаар 1-2 нас хүргээд нядлаад, хурдан бойжуулаад залуу малыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулдаг. Манайд ийм бизнес байхгүй байна. Бид зах зээл сайтай орнуудын туршлагаас авахын тулд түүхий эдийнхээ чанарыг сайжруулах хэрэгтэй. Ингэж байж дараа нь хийж чаддаг болно. Ингээд аль салбарт нь бидний бүтээгдэхүүн байх ёстой вэ гэдгээ тодорхойлох ёстой. Тийм учраас тогтолцоо хэрэгтэй. Тогтолцоо байхгүй цагт өрсөлдөх ямар ч боломжгүй.

Ер нь арьс шир бол мах бэлтгэлээс гарсан дайврыг боловсруулдаг салбар. Энэ салбар байх ёстой. Түүхий эдийг ямар нэгэн байдлаар боловсруулж, эдийн засгийн эргэлтэд оруулан, хүмүүс цалин орлоготой болох ёстой. Нөгөө талаасаа байгаль орчиндоо асар өндөр ач холбогдолтой шүү дээ.

Улсын хэмжээнд нийт төллөвөл зохих 22.4 сая эх малын 29.6 хувь буюу 4.2 сая хээлтэгч мал төллөөд байна. Улсын хэмжээнд 4.2 сая төл хүлээн авснаас 4.1 сая толгой нь бойжиж, бойжилт 98.9 хувьтай байна. Мал төллөлтийг бүсчлэн үзвэл баруун бүс 32.6 хувь, зүүн бүс 20.8 хувь, төвийн бүс 29.4 хувь, хангайн бүс 31.9 хувьтай үргэлжилж байна.

Улсын хэмжээнд 2026 оны 04 дүгээр сарын 10-ны өдрийн байдлаар нийт 186.9 мянган толгой мал зүй бусаар хорогдсон бөгөөд үүнийг төрлөөр нь авч үзвэл тэмээ 142, адуу 15.1 мянга, үхэр 19.1 мянга, хонь 71.2 мянга, ямаа 81.1 мянган толгой байгаа бөгөөд оны эхний нийт малын 0.3 хувийг эзэлж байна.

Энэ онд улсын хэмжээнд 372.7 мянга га-д үр тариа, 16.0 мянган га-д төмс, 18.3 мянган га-д хүнсний ногоо,121.9 мянган га-д малын тэжээл, 104.1 мянган га-д тосны ургамал нийт 633.4 мянган га-д тариалалт хийж, 474.8 мянган тонн үр тариа, 180.6 мянган тонн төмс, 273.9 мянган тонн хүнсний ногоо, 287.0 мянган тонн малын тэжээл, 69.1 мянган тонн тосны ургамал хураан авах зорилт дэвшүүлэн, хаврын тариалалтын бэлтгэл ажлын төлөвлөгөөг гарган хэрэгжилтийг зохион байгуулж байна.

Тоо толгой хорогдоход ган, зуд ихээр нөлөөлдөг. Жишээлэхэд 2023-2024 оны зуднаар 14.3 сая толгой мал хорогдсон билээ. Дэлхийн санхүүгийн байгууллагуудын хийсэн дүгнэлтээр Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтөд ч энэ нь дам байдлаар нөлөөлсөн юм. Харин энэ байдал 2025 оноос эргэн сэргэх хандлага ажиглагдаж байгаа бөгөөд 2025 онд 58.1 сая толгой мал тоологдсон нь өмнөх оныхоосоо 0.8% өссөн үзүүлэлт ажээ.

Ташрамд дурдахад Монгол Улсын хөдөө аж ахуйн салбар 2025 онд эрс нэмэгдсэн үзүүлэлттэй гарсан нь мал аж ахуйн салбарын тогтворжилттой холбоотой юм.

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвөөс гаргасан 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 11-ний мэдээллээр Улаанбурхан өвчний батлагдсан тохиолдол  10 нэмэгджээ. Одоогийн байдлаар эмнэлэгт 45 хүн хэвтэн эмчлүүлж байгаа.Гэрийн хяналтад 10 хүн байна.

Тухайлбал, нийслэлд 21 хүн, хөдөө орон нутагт 24 хүн хэвтэн эмчлүүлж байгаа аж. Насны бүлгээр өвчлөл хамгийн өндөр байгаа нь 10-14 насны хүүхдүүд бөгөөд тэдний өвчлөл 5270 хүрсэн байна. Мөн 0-4 насны 3611, 5-9 насны 1865 хүүхэд, 15-19 насны 1797 хүүхэд Улаанбурханаар өвджээ.

Улаанбурхан өвчин нь халдварлалт өндөртэй ч вакцинаар сэргийлэгдэх боломжтой халдварт өвчин юм. Улаанбурхан өвчний эсрэг вакцинд хамрагдсан тухай мэдээллээ өрх, сумын эрүүл мэндийн төвдөө очин цахим бүртгэлийн программд бүртгүүлээрэй.

Хэрвээ Улаанбурханы эсрэг вакцинд хамрагдаагүй хоцорсон бол хамрагдан өөрийгөө болон бусдыг Улаанбурхан өвчнөөс хамгаалаарай.

Тодруулбал, Цагдаагийн байгууллагаас энэ оны нэгдүгээр сард нэр бүхий хуулийн этгээд нь ашиг сонирхлын төлөө “Химийн хорт болон аюулгүй бодисын ангилалд хамруулсан бодисын жагсаалт”-д багтсан кали, төмрийн цианид, азотын хүчил, калийн сульфид, хүхрийн хүчил, натрийн метабисульфит, натрийн гипохлорит, калийн гидроксид, хромын ангидрид, калийн дихромат, цайрын исэл, бензол, шоргоолжны хүчил зэрэг бодисуудыг хууль бусаар үйл ажиллагаандаа ашигласан байна.

Шүүхээс Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар тус хуулийн этгээдийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийг 15,000,000 төгрөгөөр мөн тус хуулийн 3 дах хэсэгт зааснаар хуулийн этгээдийг 30,000,000 төгрөгөөр тус тус торгож, тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа явуулах эрхийг 1 жилийн хугацаагаар хасах ял шийтгэл оногдуулжээ.

БНСУ-ын Хонсон хошууны албаны хүмүүс мягмар гарагт /2026.03.25/ мэдээлэхдээ, Камбожоос ирсэн цагаач Срэйдани болон түүний нөхөр Жон Хэ Док нар гуравдугаар сарын 19-ний өдөр Ён Жүн нэртэй хүүтэй болсон байна.

Орон нутгийн иргэд энэ мэдээг баяртайгаар хүлээн авч тэмдэглэжээ. Юнха-мёоны албаныхан тосгон даяар баярын лоозон, самбар хадсан байна. Нэгэн самбар дээр дээр "2026 онд Юнха-мёонд ирсэн онцгой бэлэг. Жон Хэ Док болон Срэйдани нарын хүү Жон Ён Жүн мэндэлсэнд баяр хүргэе" гэж бичжээ.

Энэ сард тус тосгоны бага сургуулийн нэгдүгээр ангид дөрвөн сурагч шинээр элсэн орсноор нийт сурагчдын тоо 17 болсон байна. Энэ хоёр үйл явдал нь тус улсад нүүрлээд буй хүн ам зүйн хямрал бүс нутгаас хамаарч хэр ялгаатай байгааг харууллаа.

Юнха-мёон тосгоны хүн ам сүүлийн арван жилийн турш тасралтгүй буурч байгаа юм. Тоон мэдээллээс үзвэл, оршин суугчдын тоо 2015 онд 2,628 байсан бол 2022 онд 2,197, 2023 онд 2,153 болж буурчээ. Хүн амын тоо 2024 онд 2,057 болж, өнгөрсөн оны долоодугаар сард 1,991 болсон байна.

Юнха-мёон тосгоны дарга Шим Сон Жа хэлэхдээ, 17 жилийн дараа анх удаа хүүхэд мэндэлж, шинэ сурагчид элссэн нь бүх бүс нутгийн хувьд маш их баяр баясал авчирсан явдал боллоо гэжээ.

Тэрбээр нэмж "Юнха-мёоныг хүүхэд өсгөхөд таатай, хүн бүрийн амьдрахыг хүсдэг газар болгохын тулд захиргааны зүгээс чадах бүхнээ хийх болно" хэмээсэн юм.

Өмнөд Солонгос бол дэлхий дээрх хамгийн бага төрөлтийн түвшинтэй улс. 2025 онд тус улсын төрөлтийн түвшин 0.8 байсан нь 2024 оноос өссөн үзүүлэлт юм. Гэхдээ хөгжингүй орнууд хүн амынхаа тоог тогтвортой барихын тулд төрөлтийн түвшин 2.1 байх ёстой гэж мэргэжилтнүүд үздэг.

Тодруулбал энэ оны эхний хоёр сарын байдлаар визийн залилангийн 11 гэмт хэрэг бүртгэгдсэнийг мэдээллээ. Энэ төрлийн залилах гэмт хэргийн ихэнх хувь нь цахим орчинд үйлдэгдэж байна.

Залилагч этгээд нь “визийг түргэн шуурхай, хямд үнээр баталгаатай гаргаж өгнө. Ирэхэд нь ажлын байр болон байрлах байр бэлэн” гэх мэтээр иргэдийн итгэлийг төрүүлдэг байна.

Тухайлбал иргэн Д нь 2018-2020 оныг хүртэлх хугацаанд "БНСУ-ын виз гаргаж өгнө" гэх зар мэдээллийг цахим орчинд байршуулж, 89 удаагийн үйлдлээр 39 сая  төгрөгийн хохирол учруулсныг мөрдөн шалгах ажиллагаагаар тогтоожээ. Улмаар Монгол Улсын шүүхээс Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 3.1 дэх заалтыг үндэслэн таван жилийн хорих ял оноож шийдвэрлэсэн байна.

Иймд гадаад улсын виз мэдүүлэхдээ тухайн улсын Элчин сайдын яам болон Консулын газар, албан ёсны виз мэдүүлэх төвөөр дамжуулан виз олгодог болохыг анхаарч энэ төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхийг цагдаагийн байгууллагаас анхааруулав.