Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Ерөнхий санал шүүмжлэлд оролцож, олон улсын харилцааны тулгамдсан асуудлаар Монгол Улсын байр суурь, гадаад бодлогын зорилт, тэргүүлэх чиглэл, нийгэм, эдийн засгийн байдал зэргийн талаар үг хэлнэ.

Ерөнхий санал шүүмжлэлээр улс орнууд үндсэн сэдвээс гадна “Бүс нутгийн мөргөлдөөн ба геополитик”, “Уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг арга хэмжээ ба тогтвортой хөгжил”, “Дэлхий нийтийн эрүүл мэнд ба шинээр гарч ирж буй сорилтууд”, “Хиймэл оюун ухааны засаглал”, “Хүний эрх ба нийгмийн оролцоо” зэрэг сэдвээр өндөр түвшний хуралдаан, хэлэлцүүлэг хийж, шийдвэр гаргах төлөвтэй байна.

Мөн Хөгжих эрхийн тухай тунхаглал батлагдсаны 40 жил, Арьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах, үзэн ядах шинжтэй үзлийн эсрэг Дурбаны тунхаглал болон Үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн 25 жилийн ойд зориулсан хурал болох юм. Түүнчлэн НҮБ-ын үйл ажиллагаа, ил тод байдал, үр ашгийг сайжруулах, бүтэц зохион байгуулалтыг шинэчлэх, гишүүн орнуудын хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх зорилготой “НҮБ-80” санаачилгыг урагшлуулах, Аюулгүйн зөвлөлийн шинэчлэл зэрэг ч хэлэлцэх асуудалд багтжээ.

НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антонио Гутеррешийн бүрэн эрхийн хугацаа энэ оны сүүлээр дуусгавар болно. Шинэ Ерөнхий нарийн бичгийн даргын албан тушаалд Чили Улсын Ерөнхийлөгч асан, НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссар асан Мишель Бачелет, Олон улсын цөмийн эрчим хүчний агентлагийн ерөнхий захирал Рафаэль Гросси, НҮБ-ын Худалдаа, хөгжлийн бага хурлын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ребека Гринспан, Сенегал Улсын Ерөнхийлөгч асан Маки Саль, Ерөнхий Ассамблейн дарга асан Мария Фернанда Эспиноса нар нэр дэвших талаар олон улсын хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд мэдээлж байна. Нэр дэвшигчийг НҮБ-ын Аюулгүйн Зөвлөл санал болгосны дараа Ерөнхий Ассамблей батална.

Халилур Рахман олон талт байгууллагуудад итгэх итгэлийг бэхжүүлэх, НҮБ-ын үр нөлөөг дээшлүүлэх, дэлхий дахинд тулгарч байгаа шинэ сорилтуудад нийцүүлэн тус байгууллагыг шинэчлэх зэрэг зорилт тавьжээ.

Манай улс 65 жилийн өмнө буюу 1961 онд НҮБ-ын бүрэн эрхт 101 дэх гишүүнээр элссэн түүхтэй. Өнгөрсөн хугацаанд НҮБ-тай олон чиглэлээр, түүний дотор бүс нутаг, олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг хангах, далайд гарцгүй хөгжиж буй орнуудын эрх ашгийг хамгаалах, НҮБ-ын энхийг сахиулах ажиллагаанд оролцох зэргээр идэвхтэй хамтран ажилладаг. Өнгөрсөн жил НҮБ 80 жилийн ойгоо тохиолдуулан Ерөнхий Ассамблейн 80 дугаар чуулган, Ерөнхий санал шүүмжлэлийг “Хамтдаа хүчтэй 80 жил болон энх тайван, хөгжил, дэвшил, хүний эрхийн төлөөх илүү сайхан ирээдүй” сэдвээр зохион байгуулсан юм. НҮБ 1945 онд АНУ-ын Сан Франциско хотод 51 гишүүнтэй байгуулагдсан бөгөөд өдгөө 193 орон элсээд байна.

Дуудлагын дагуу Онцгой байдлын ерөнхий газар, Хөвсгөл аймгийн Онцгой байдлын газрын алба хаагчид, Хилийн цэрэг, Улаан-Уул сумын Мэргэжлийн ангийнхан гурван бүлэгт хуваагдан түймрийн талбайг тойрон зурвас татаж, унанга ихтэй асч байгаа өртөнгийг бүрэн унтраахаар ажиллаж байна. Уг гал түймэрт урьдчилсан байдлаар 80 га талбай өртөж шатсан гэж ОБЕГ-аас мэдээллээ.

12-р сарын 16-ны өдөр Манай сэтгүүлчдийн багйинхан Улаанбаатар хотын Бээжин гудамжаар алхаж гудамжийн зүүн хэсэгт байрлах Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компанийн Монгол дахь охин  компанийг зорилоо.

Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний гадаад бизнесийн гол хэрэгжүүлэгч байгууллага болох Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компани нь төвийн аж ахуйн нэгжийн бүрэн эзэмшлийн хоёрдугаар зэрэглэлийн олон улсын бизнесийн мэргэжлийн компани бөгөөд олон улсын радио телевиз, харилцаа холбооны нэгдсэн үйлчилгээ үзүүлэхэд хичээн ажилладаг. Тус компани нь "Бүс ба Зам" санаачилгад гүнзгий оролцож, хил дамнасан үйлчилгээний салбарт олон талт нээлт, хурдацтай хөгжлийг бий болгож, зам дагуух улс орон, бүс нутгуудын харилцаа холбоо, холболтын бат бөх гүүрийг босгосон юм.

  Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компани нь 2018 оны 3-р сард үүсгэн байгуулагдаж, эхлэл, тогтвортой өсөлт, өөрчлөлт гэх хөгжлийн гурван үндсэн үе шатыг туулж, контент дамжуулахаас харилцаа холбооны үйлчилгээ хүртэлх стратегийн шинэчлэлийг аажмаар хийж гүйцэтгэсэн байна. 2018 онд Монгол Улсад телевизийн нэвтрүүлгийн ажил эрхэлж, гадаад зах зээлд гарах үүдийг нээж, 2020 онд олон улсын соёлын харилцаа холбооны замыг өргөжүүлэх зорилгоор Хятад-АСЕАН-ы Олон улсын харилцаа холбооны платформыг байгуулсан юм. 2024 онд олон улсын харилцаа холбооны бизнес эрхлэгч болж, бизнесийн хөгжлийн шинэ замыг нээв. 2025 онд Хонг Конгийн CBINET дэлхийн гол зангилааг нээж, Монголд охин компани байгуулснаар дэлхийн бизнесийн ажил төрлөө улам сайжрууллаа.

  Одоогийн байдлаар, Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компани нь дөрвөн үндсэн бизнесийн сегментийг байгуулж, олон салбарын зохицонгуй хөгжлийн зохистой хэв маягийг бүрдүүлжээ. Олон улсын харилцаа холбооны салбарт тус компани CBINET олон улсын сүлжээг байгуулж, 5 үндсэн чиглэлд 11 бизнесийг байршуулан, дэлхийн гол POP нөөцийн зохион байгуулалтыг дуусгаж, хил дамнасан харилцаа холбооны сүлжээний дэмжилэг үзүүлж байна. Мөн Хуа Либө компанид тулгуурлан Хятадын кино, телевизийн соёлыг АСЕАН-ы орнуудад идэвхтэй сурталчлах, Хятад болон гадаад орнуудын хооронд соёлын солилцоо, харилцан суралцахыг дэмжих дөрвөн платформ байгууллав. Олон улсын худалдааны салбарт Хонг Конг, Монголын охин компаниудаараа дамжуулан Huawei, Xiaomi зэрэг дотоодын электрон болон фотоэлектрик тоног төхөөрөмжийн борлуулалтын төлөөлөгчөөр ажиллаж, Хятадын үйлдвэрлэлийг гадаадад гарч, гадаад зах зээлийн орон зайг өргөжүүлэхэд нь туслав.

  Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компанийн Монгол дахь охин компани нь 2023 оноос бэлтгэл ажлаа эхлүүлж, 2024 оны 4-р сард төлөөлөгчийн газрын бүртгэлийн гэрчилгэгээ авсан юм. Одоогоор тус компани ньголчлон үндсэн харилцаа холбооны үйлчилгээ, Монголд байгаа Хятадын иргэд, оюутан, аж ахуйн нэгжүүдэд зориулсан сүлжээний хурдатгалын үйлчилгээ, шинэ эрчим хүчний цахилгаан станцын төслүүдийг гүйцэтгэж, Хятад, Монголын кино, телевизийн соёлын солилцоо, хамтын ажиллагааг идэвхтэй дэмжиж байгаа юм. Мөн төв компанийн дэмжлэгтэйгээр хил дамнасан холбоо, гар утасны дуудалгад ая нэмэх ба видео дуудлага зэрэг харилцаа холбооны үйлчилгээг үзүүлэхийн тулд Mobicom, unitel, Skytel зэрэг Монголын орон нутгийн харилцаа холбооны операторуудтай хамтын ажиллагаа байгуулжээ.

Монгол дахь Хятад иргэдэд чиглэсэн WeChat шууд төлбөрийн үйлчилгээг нэвтрүүлснээр Монголд амьдарч буй Хятад иргэдэд тулгарч буй хэлний болон төлбөрийн саад бэрхшээлийг үр дүнтэй шийдвэрлэж, тэдний тав тухыг хангав. Монголд байгаа Хятадын аж ахуйн нэгжүүд Хятадын төв компанитайгаа харилцахад тулгарч буй сүлжээний асуудалд хурдатгалын үйлчилгээг нэвтрүүлсэн бөгөөд үүнийг цементийн үйлдвэр, Шижин уул уурхай, Дүн Шэн газрын тосны уурхай зэрэг компаниуд амжилттай ашиглаж, оффисын үр ашиг, видео хурлын чанараа эрс сайжруулж, Монгол дахь Хятадын компаниудын хөгжлийг нэмэгдүүлсэн гэж Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компанийн Монгол дахь охин компанийн менежер Гао Чуаньжинь танилцуулав.

Радио телевизийн бизнесийн салбарт Монголын зах зээлийг хөгжүүлж, Улаанбаатар хотын төв хэсэг болон нисэх онгоцны буудлын шинэ дүүргийг хамарсан 50,988 өрхийн сүлжээг шинэчлэж, 30.695 километр радиаль голын оптик кабель, 49.173 километр салаалсан оптик кабель суурилуулсан байна. Хятадын 12 телевизийн нэвтрүүлгийг хамарсан 125 телевизийн нэвтрүүлэгийг нэгтгэж, Хятадын соёлыг дэлгэцээр дамжуулан Монголын Улсын олон айл өрхөд түгээсэн юм.

Гао Чуаньжинь ярихдаа:  

- Манай компани Хятадын орчин үеийн хөгжил, соёлын талаарх орон нутгийн иргэдийн ойлголтыг нэмэгдүүлэхийн тулд Хятадын кино телевизийн шилдэг бүтээлүүдийг Монголд нэвтрүүлэхээр төлөвлөж байна. Үүний зэрэгцээ Монголын кино телевизийн шилдэг бүтээлүүдийг Хятадын зах зээлд нэвтрүүлэхийг дэмжиж, Хятад, Монголын хооронд хоёр талын соёлын солилцоог хөнгөвчлөх, соёлын интеграцчилалаар дамжуулан хоёр орны найрамдлыг гүнзгийрүүлэхэд ховь нэмэр оруулах болно гэжээ.

 Монголын эрчим хүчний хангамж хязгаарлагдмал, сүлжээний диспетчерийн чадвар сул байгааг харгалзан Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компанийн Монгол дахь охин компани нь сэргээгдэх эрчим хүчний цахилгаан станцуудыг барих ажлыг дэмжив. Иргэний зах зээл дээр манай компани House-ийн орон сууцын хэрэглэгчдэд тохиромжтой шинэ эрчим хүчний суурин, мөн малчдын нүүдлийн үеэр ашиглахад хялбар зөөврийн шинэ эрчим хүчний цахилгаан станцуудыг нэвтрүүлж, цахилгаан, хиймэл дагуулын телевиз, сүлжээний функцуудыг нэгтгэн "Орчин үеийн малчин" төслийг хэрэгжүүлсэн бөгөөд энэ нь 200,000 гаруй нүүдэлчин малчдад ашиг тус олгож, орон нутгийн иргэдийн амьдрах нөхцлийг сайжруулахад хувь нэмэр оруулсан байна гэж Монгол дахь охин компанийн менежер Гао Чуаньжинь танилцуулав.

Ярилцлагын төгөсгөлд Хятадын РадиоТелевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компанийн Монгол дахь охин компанийн цаашдын төлөвлөгөөний талаар "Бүс ба Зам" санаачилгын дагуу Хятадын Радио Телевизийн Цахим Сүлжээний Олон улсын компани нь шаргуу хөдөлмөр, хариуцлагаа ухамсарлан хил дамнасан үйлчилгээний салбарт шинэ хуудас нээж, Хятад, Монгол, тэрчлэн "Бүс ба Зам" дагуух орнуудын хамтын ажиллагаа, хөгжлийг урагшлуулахад тасралтгүй хүчин зүтгэл үзүүлнэ гэж Гао Чуаньжинь хэлэв.  

Зохиогч:  ЮЙ ИН, Д.МӨЧИР, Х.АРВИНТАЛ, Г.АЛС, Н.ЦОВОО

Найруулагч: Д.МӨЧИР

Эх сурвалж : Солонго Мэдээллийн Төв

Монгол Улсын 2024 оны төсөвт тус цэцэрлэгийн барилгын төсвийг тусгаж, “Цэгц мандал” ХХК 3.9 тэрбум төгрөгийн үнийн дүн бүхий барилга угсралтын гэрээ байгуулан 2024 оны 08 дугаар сарын 13-ны өдрөөс ажилдаа оржээ. Төлөвлөлтийн дагуу ажиллаж 150 ортой хоёрдугаар цэцэрлэгийн  барилгыг 2026 оны 09 дүгээр сарын 01-ний өдөр ашиглалтад хүлээлгэн өгөхөөр бэлтгэл хангаж байна.

Тус барилгын захиалагчийн хяналтыг “Барилгын хөгжлийн төв” ТӨҮГ, зураг төслийн ажлыг “Креатив Энержи инженеринг” ХХК тус тус гүйцэтгэж байна. Шинэ цэцэрлэгийн барилга ашиглалтад орсноор орон нутагт тус бүр хоёр багш, туслах багш, үйлчлэгчийн ажлын байр шинээр бий болно.

Мөн албан хаагчдын ажиллах нөхцөл сайжирч, цэцэрлэгийн хүчин чадал нэмэгдэнэ. Тодруулбал, өмнө нь 150 хүүхэд хүлээн авах хүчин чадалтай байсан бол шинэ барилга ашиглалтад орсноор 50 хүүхдийн хүчин чадал нэмэгдэж, нийт 200 хүүхдэд сургуулийн өмнөх боловсролын үйлчилгээ үзүүлэх боломж бүрдэх юм.

Ингэснээр хүүхдүүд гэртэйгээ ойр, ая тухтай, эрүүл аюулгүй орчинд сургуулийн өмнөх боловсрол эзэмших нөхцөл бүрдэнэ гэж Боловсролын ерөнхий газраас мэдээллээ. 

Хатгал–Жанхай–Тойлогт чиглэлийн 32 км авто зам, түүнтэй холбох 2 км зам болон Хатгал–Хүзүүвчийн шил–Ашихай чиглэлийн 5.5 км авто замыг барьж байна. 

Эдгээр зам ашиглалтад орсноор жуулчид дөрвөн улиралд Хөвсгөлийн аялал жуулчлалын бүсүүдэд аюулгүй, тав тухтай зорчих боломж бүрдэнэ. Мөн тусгай хамгаалалттай газар нутагт олон салаа зам гаргах, хяналтгүй зорчих явдал багасаж, хөрс, ургамлын доройтол буурч, байгалийн унаган төрхийг хамгаалахад чухал ач холбогдолтой юм. 

Жанхайн даваа–Тойлогт чиглэлийн замыг Үндэсний их баяр наадмаас өмнө, Жанхай–Хатгал чиглэлийн зам наймдугаар сард ашиглалтад орно. Энэ амралтын өдрүүдэд “Тогтвортой аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх төсөл”-ийн хүрээнд Соёл, спорт, аялал жуулчлалын сайд Ж.Алдаржавхлан, УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ нар тус аймагт ажиллажээ. 

Дахин боловсруулах, хог хаягдлын эцсийн үлдэгдлийг байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүйгээр дарж булшлах, стандартын шаардлага хангасан хог хаягдлыг цэвэрлэх байгууламж хийж байна.

Бохир ус цэвэрлэх байгууламж нь аялал жуулчлалын бааз, үйлчилгээний байгууллагуудаас гарч буй шингэн хаягдлыг биологийн аргаар стандартын шаардлагад нийцүүлэн цэвэрлэнэ. Хог хаягдлын бүртгэл, мэдээллийн сан, хяналтын тогтолцоог сайжруулж, бохир усыг ил задгай асгах, хөрс ус бохирдуулах эрсдэлийг бууруулна. 

Хөвсгөл нуурын усны чанар, экосистемийг хамгаалах, аялал жуулчлалын бүсийн ариун цэвэр, эрүүл ахуй, стандартын шаардлагыг дээшлүүлэхэд чухал ач холбогдолтой юм. Соёл, спорт, аялал жуулчлал, залуучуудын сайд Ж.Алдаржавхлан болон яамны удирдлагууд энэ амралтын өдрүүдэд Хөвсгөл аймагт хэрэгжиж буй бүтээн байгуулалтын ажилтай танилцжээ.

Гүйцэтгэгч байгууллагын удирдлага, албан хаагчидтай ажлыг эрчимжүүлэх чиглэлээр ажиллаж байна гэж тус яам мэдээлэв.

Хязгаар нутгийн наран дальтай шувууд буцахаа мартдаг...” хэмээн шүлэглэсэн нь Хөвсгөлийн Улаан-Уул сумын тэнгэр баганадан сүндэрлэх өндөр уулсыг эрхгүй санагдуулам ажээ. Энэ л сайхан нутагт өсөн бойжиж, малынхаа захад дөрөө жийж байгаль хамгаалах үйлсэд үнэнхүү сэтгэлээр зүтгэсэн нэгэн эрхмийг Дүүжийгийн Ням-Очир хэмээнэ. Цас бороо, халуун, хүйтнийг үл ажран нутаг усныхаа ариун догшин байдлыг хайрлан, хамгаалж яваа түүний бахархам түүхээс уншигч та бүхэнд хүргэж байна.

 

-Хорьдол Сарьдагийн нурууны урд биед нь өвөлжиж, ард хормойд нь хаваржиж, зусдаг малчин иргэн байлаа.

Энэ нүд хальтрам явдал сэтгэл шимшрүүлж байсан учраас байгаль хамгаалагч болохоор шийдсэн. 2013 онд Улаан тайгын дархан цаазат газар Улаан-Уул суманд маань байгуулагдсан цагаас байгаль хамгаалагчаар ажилласаар өнөөг хүрлээ.

-Өвөг дээдсийнхээ төрсөн нутагт мал маллаж, байгалиа хайрлаж, хамгаалах сайхан. Бүхий л зам харгуй, амьтдын нутагладаг газрыг мэддэг болохоор хүнд, хэцүү зүйл байдаггүй. Амьтдын хааш зүглэх, анчид хаана ав хийх зэргийг малчин хүний гярхай ажиглалт, ухаанаар ухаж, тунгаадаг болохоор байгаль хамгаалагчийн алба, үүрэг хялбар байдаг.

-Тэр өдөр хамгаалалтын бүс нутагт мотоциклийн мөр гарсныг даган явсаар нэгэн айлд тулан очсон. Гэрт ороход залуус хээвнэгхэн өөрсдийн гэмийг үгүйсгэж, худал хэлсэн. Тэгээд хөргөгчинд хадгалсан зэрлэг гахайн махыг илрүүлж, хулгайн ан хийснийг нь баталгаажуулсан даа. Хууль бус ан хийх ямар хор хохиролтойг ухааруулж, зохих ёсоор торгосон. Хүний хүсэл, шунал буруугаар эргэвэл ямар үр дагаварт хүргэж болдгийг тэр үед ойлгосон.

-Байгаль хамгаалагчаар ажиллаж эхэлсэн дөрвөөс таван жил хүнд бэрхшээлүүд тулгарсан. 1990-ээд оны сүүл хүртэл хүмүүс амьтдыг хоморголон агнаж, зөвхөн амжиргаагаа залгуулах хэрэгсэл гэж ойлгодог байсан.

Хууль бус анчдыг шуурхай илрүүлж, тэдэнд Ойн тухай хууль, хулгайн ан хийсэн тохиолдолд ямар хариуцлага хүлээх тухай ойлгуулснаар хандлага нь өөрчлөгддөг юм билээ.

-Сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд амьтдын тоо толгойг бүртгэж, судалгаа шинжилгээ хийлээ. Энэ хугацаанд аргаль хонь 30 гаруй байснаас 100, янгир 70 гаруй байснаас 300 болтлоо тус тус элбэгшин тархсан жишээ бий.

-Байгаль хамгаалагч болсноос хойш Хорьдол Сарьдагт маань ан амьтдын тоо толгой өсөж, утгаараа “Дархан цаазат газар” болтлоо хөгжсөнд сэтгэл бахдаж явдаг. 2021 онд янгирын ямааны тоо толгойг бүртгэх ажлаар явахдаа нэг дор 70 гаруй тэх тоолсон минь бахархал төрүүлдэг. Хүн байгальтайгаа шүтэлцээтэй оршдог шүү дээ. Байгаль хамгаална гэдэг зүгээр нэг мэргэжил биш. Байгаль эхтэйгээ зүрх сэтгэлээрээ хэлхэгдсэн хүний л хийж чадах зүйл.

Энэ хүрээнд живсэн Сүхбаатар хөлөг онгоц болон нийт 11 автомашин, техник хэрэгслийг нуурын гүнээс татан гаргасан юм. Техникүүдийг 33.1-171 метрийн гүнээс гаргасан бөгөөд ажиллагаанд Монгол Улсын Далайн захиргаа, Онцгой байдлын ерөнхий газар, Зэвсэгт хүчний жанжин штаб, эрдэмтэн судлаачид, инженерүүд болон мэргэжлийн байгууллагууд хамтран ажилласан байна.

Нуурын ёроолд олон жил байсан эдгээр техник хэрэгсэлд нийт 50 тн шатахуун хуримтлагдсан байсан юм.

Аяны хүрээнд Хөвсгөл нуурын хамгаалалтын бүсийн 545 км, Эгийн голын 303.1 км дагуух усны сан бүхий газрын тусгай хамгаалалтын нийт 5672.1 га талбайг хамруулан хог хаягдлыг цэвэрлэхээр төлөвлөсөн байна.

Их цэвэрлэгээнд Хөвсгөл нуур, Эгийн голын сав газрын дагуух Рэнчинлхүмбэ, Ханх, Цагаан-Уул, Алаг-Эрдэнэ, Түнэл, Эрдэнэбулган сум болон Хатгал тосгоны төрийн болон төрийн бус байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэд, малчид, сайн дурынхан нэгдэн оролцож байна.

Тус арга хэмжээ нь усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүсэд хуримтлагдсан хог хаягдлыг бууруулах, Хөвсгөл нуур, Эгийн голын экосистемийг хамгаалах, байгаль орчны доройтлоос урьдчилан сэргийлэх, иргэдийн байгаль хамгаалах оролцоог нэмэгдүүлэхэд чиглэж байгаа юм.

Байгаль орчин, уур амьсгалын өөрчлөлтийн яамнаас иргэд, байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдийг байгаль орчноо хамгаалах үйлсэд идэвхтэй оролцож, усны сан бүхий газрын цэвэр байдлыг хадгалахад хувь нэмрээ оруулахыг уриалж байна.

 

УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн: Хуулийг дагаж 11 журмыг батлах ёстой ч батлаагүй, хуулийн хэрэгжилт сул байна. Мал аж ахуйн салбарын бүтээмжийг ярих шаардлагатай. Энэ хуульд анх удаа малчны бүтээмжийг оруулсан ч бүтээмжийг хэрхэн хэмжих вэ гэдгийг Засгийн газар тодорхой болгох ёстой юм. Ингэснээр малчны хөдөлмөрийг хэрхэн үнэлэх нь тодорхой болно. Хүн амын бодлого алдагдсан тул залуу малчид цөөрсөн.  

УИХ-ын гишүүн М.Мандухай: Залуу малчдын залгамж халааг бэлдэх нь сумын засаг дарга нарын үүрэг. Энэ чиглэлд юу хийсэн бэ. Би сая Сүхбаатар аймгийн  есөн сумаар явахад малчид ноосны урамшуулал аваагүй байна. Энэ талаар мэдээлэл авъя.

Орон нутгийн төлөөлөл: Сумын засаг дарга нарт төсөв байдаггүй. Ямар сургалт яаж хийхээ мэдэхгүй байна гэж хэлсэн. Би энэ сонсголд ирэхээсээ өмнө хамтран ажилладаг хэд хэдэн сумын Засаг даргаас тодруулсан. Ноосны урамшууллыг сүүлийн гурван жилд аваагүй. "Цагаан алт" хөтөлбөрийн талаар сайн мэдэхгүй байна. 

ХХААХҮЯ-ийн Бодлого төлөвлөлтийн газрын дарга Ц.Болорчулуун: Манай яамны татаасын буюу хөтөлбөрийн санхүүжилтийн найман хувийг мал аж ахуйн салбарт зарцуулсан. Нийт татаасын 60-аас дээш хувийг хүнсний үйлдвэрүүдэд олгосон.

УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн: Нийт малчдын 40 хувь нь 400 тэрбум төгрөгийг зээлтэй гэсэн судалгааг 2024 онд гаргасан. Малчид зээл авахад их хүнд. Иймд Малчны хөгжлийн сан байгуулж, амьжиргааг нь дэмжих шаардлагатай. Нийт малчдын 6-7 хувь нь мянгат малчид байна. Арилжааны банкууд жилийн 20-20 хувийн хүүтэй зээл өгдөг. Учир нь тэд мал аж ахуйг эрсдэлтэй гэж үздэг.

Мөн сум бүрд малчны хөгжлийн сан байгуулахаар хуульд тусгажээ. Энэ сангийн эх үүсвэр нь уул уурхайн баялгаас бүрдэнэ гэж заасан ч одоо л энэ сангийн журмыг ХХААХҮЯ боловсруулж байгаа.   Малчны хүүхдийн боловсролын талаар Боловсролын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Т.Ням-Очир танилцуулав. Тэрээр "Гэрийн сургалтын журмыг боловсруулж байна. Малчин хүсвэл хүүхдээ гэрээр сургаж болно. УИХ-ын гишүүн Р.Сэддорж гишүүний өргөн барьсан хуулийн төслийг бид дэмжиж санал өгсөн.

Жишээ нь таван настай хүүхэд сургуулийн өмнөх боловсрол буюу цэцэрлэгт заавал хамрагдсан байх ёстой. Ингэснээр сургуульд сурах бэлтгэлээ хангадаг. Малчны хүүхдүүд бүгд цэцэрлэгт хамрагдахгүй байна. МСҮТ, политехникийн коллежуудад малчин хөтөлбөр нэвтрүүлж, энэ хавар 70 малчин төгслөө. Нийт 200 орчим малчин суралцаж байна. Мөн насан туршийн боловсролын төвүүдэд түшиглэн сургалт явуулна. МСҮТ багшаа бэлдэж, бэлтгэлээ бүрэн хангасан бол яамнаас зөвшөөрлөө аваад малчны сургалт эхлүүлэх бүрэн боломжтой. Өнгөрсөн жил зүүн аймгуудад сургалт явуулсан. Энэ жил баруун аймгуудад үргэлжлүүлнэ. Гэрийн сургалт нь зөвхөн хүүхэд рүү чиглээгүй. Бүх хүнийг хамруулна. Хэдийгээр энэ хуульд хязгаарласан боловч малчдын хүүхэд зээл авч, их дээд сургуульд сурч болно.      

УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгaлан: Малчдыг ипотекийн зээлд яагаад хамруулахгүй байна вэ. Энэ заалт өнөөг хүртэл хэрэгжсэнгүй?

Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны газрын Нийгмийн даатгал, хуримтлалын сангийн бодлогын газрын дарга В.Рэнцэнханд: 38 мянган малчин нэг удаад нийгмийн даатгалын шимтгэлээ нөхөн төлүүлбэл олон тэрбум төгрөг шаардлагатай. Гэвч улсын төсөвт энэ эх үүсвэрийг тусгаагүй тул бид Засгийн газрын гишүүдээс санал авахаар албан бичиг илгээсэн. Малчид тэтгэвэрт гарахдаа давуу эрх эдэлдэг. Харин малчдын зүгээс "Уул уурхай Монголыг тэжээсэн гэж ярьдаг ч биднийг үнэлэхгүй байна. Уул уурхай нэгдүгээрт ус, бэлчээр, газрыг байхгүй болгосон, би яаж оршин тогтнох вэ. Говийн бүсийн малчид тогтвортой хөгжих нөхцөл алга. Өнөөдөр малчдын жендерийн асуудал алдагдсан. Хөдөө амьдрах орчин бүрдэхгүй байгаа учраас гэр бүл төлөвлөлтийн асуудал үүсэж байна. Малчдыг бичил бизнес, хоршоо эрхэл гэдэг. Хоршоо хөдөлгөөн чинь амьдрал дээр бодитоор хэрэгжихгүй байгаа. Малчид жижиг дунд бизнес эрхлээд байдаг ч борлуулалтаар нь дэмждэггүй.Сум орон нутаг дээр эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг гэсэн гурван байгууллага бий. Малчид тэнд очоод бүтээгдэхүүнээ өгье гэхээр заавал тендерт орох босго тавьчихсан. Гэтэл энэ босгыг бид давдаггүй. Босго давахгүй болохоор тухайн орон нутгийн төрийн албан хаагчийн хамаарал бүхий компани ирээд өрхийн хэмжээнд үйлдвэрлэл эрхэлж буй хүмүүсийн бүтээгдэхүүнийг аваад өгчихдөг.Залуу малчдыг хөдөө байлгах гэж байгаа хийж буй бүтээгдэхүүнээр нь дэмжье.