Тоо толгой хорогдоход ган, зуд ихээр нөлөөлдөг. Жишээлэхэд 2023-2024 оны зуднаар 14.3 сая толгой мал хорогдсон билээ. Дэлхийн санхүүгийн байгууллагуудын хийсэн дүгнэлтээр Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтөд ч энэ нь дам байдлаар нөлөөлсөн юм. Харин энэ байдал 2025 оноос эргэн сэргэх хандлага ажиглагдаж байгаа бөгөөд 2025 онд 58.1 сая толгой мал тоологдсон нь өмнөх оныхоосоо 0.8% өссөн үзүүлэлт ажээ.

Ташрамд дурдахад Монгол Улсын хөдөө аж ахуйн салбар 2025 онд эрс нэмэгдсэн үзүүлэлттэй гарсан нь мал аж ахуйн салбарын тогтворжилттой холбоотой юм.

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төвөөс гаргасан 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 11-ний мэдээллээр Улаанбурхан өвчний батлагдсан тохиолдол  10 нэмэгджээ. Одоогийн байдлаар эмнэлэгт 45 хүн хэвтэн эмчлүүлж байгаа.Гэрийн хяналтад 10 хүн байна.

Тухайлбал, нийслэлд 21 хүн, хөдөө орон нутагт 24 хүн хэвтэн эмчлүүлж байгаа аж. Насны бүлгээр өвчлөл хамгийн өндөр байгаа нь 10-14 насны хүүхдүүд бөгөөд тэдний өвчлөл 5270 хүрсэн байна. Мөн 0-4 насны 3611, 5-9 насны 1865 хүүхэд, 15-19 насны 1797 хүүхэд Улаанбурханаар өвджээ.

Улаанбурхан өвчин нь халдварлалт өндөртэй ч вакцинаар сэргийлэгдэх боломжтой халдварт өвчин юм. Улаанбурхан өвчний эсрэг вакцинд хамрагдсан тухай мэдээллээ өрх, сумын эрүүл мэндийн төвдөө очин цахим бүртгэлийн программд бүртгүүлээрэй.

Хэрвээ Улаанбурханы эсрэг вакцинд хамрагдаагүй хоцорсон бол хамрагдан өөрийгөө болон бусдыг Улаанбурхан өвчнөөс хамгаалаарай.

Харин Увс аймгийн Зүүнхангай, Цагаанхайрхан, Өмнөговь сумдын нутгаар цас орж байна.

Тодруулбал, Цагдаагийн байгууллагаас энэ оны нэгдүгээр сард нэр бүхий хуулийн этгээд нь ашиг сонирхлын төлөө “Химийн хорт болон аюулгүй бодисын ангилалд хамруулсан бодисын жагсаалт”-д багтсан кали, төмрийн цианид, азотын хүчил, калийн сульфид, хүхрийн хүчил, натрийн метабисульфит, натрийн гипохлорит, калийн гидроксид, хромын ангидрид, калийн дихромат, цайрын исэл, бензол, шоргоолжны хүчил зэрэг бодисуудыг хууль бусаар үйл ажиллагаандаа ашигласан байна.

Шүүхээс Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 24.3 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт зааснаар тус хуулийн этгээдийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгчийг 15,000,000 төгрөгөөр мөн тус хуулийн 3 дах хэсэгт зааснаар хуулийн этгээдийг 30,000,000 төгрөгөөр тус тус торгож, тодорхой төрлийн үйл ажиллагаа явуулах эрхийг 1 жилийн хугацаагаар хасах ял шийтгэл оногдуулжээ.

БНСУ-ын Хонсон хошууны албаны хүмүүс мягмар гарагт /2026.03.25/ мэдээлэхдээ, Камбожоос ирсэн цагаач Срэйдани болон түүний нөхөр Жон Хэ Док нар гуравдугаар сарын 19-ний өдөр Ён Жүн нэртэй хүүтэй болсон байна.

Орон нутгийн иргэд энэ мэдээг баяртайгаар хүлээн авч тэмдэглэжээ. Юнха-мёоны албаныхан тосгон даяар баярын лоозон, самбар хадсан байна. Нэгэн самбар дээр дээр "2026 онд Юнха-мёонд ирсэн онцгой бэлэг. Жон Хэ Док болон Срэйдани нарын хүү Жон Ён Жүн мэндэлсэнд баяр хүргэе" гэж бичжээ.

Энэ сард тус тосгоны бага сургуулийн нэгдүгээр ангид дөрвөн сурагч шинээр элсэн орсноор нийт сурагчдын тоо 17 болсон байна. Энэ хоёр үйл явдал нь тус улсад нүүрлээд буй хүн ам зүйн хямрал бүс нутгаас хамаарч хэр ялгаатай байгааг харууллаа.

Юнха-мёон тосгоны хүн ам сүүлийн арван жилийн турш тасралтгүй буурч байгаа юм. Тоон мэдээллээс үзвэл, оршин суугчдын тоо 2015 онд 2,628 байсан бол 2022 онд 2,197, 2023 онд 2,153 болж буурчээ. Хүн амын тоо 2024 онд 2,057 болж, өнгөрсөн оны долоодугаар сард 1,991 болсон байна.

Юнха-мёон тосгоны дарга Шим Сон Жа хэлэхдээ, 17 жилийн дараа анх удаа хүүхэд мэндэлж, шинэ сурагчид элссэн нь бүх бүс нутгийн хувьд маш их баяр баясал авчирсан явдал боллоо гэжээ.

Тэрбээр нэмж "Юнха-мёоныг хүүхэд өсгөхөд таатай, хүн бүрийн амьдрахыг хүсдэг газар болгохын тулд захиргааны зүгээс чадах бүхнээ хийх болно" хэмээсэн юм.

Өмнөд Солонгос бол дэлхий дээрх хамгийн бага төрөлтийн түвшинтэй улс. 2025 онд тус улсын төрөлтийн түвшин 0.8 байсан нь 2024 оноос өссөн үзүүлэлт юм. Гэхдээ хөгжингүй орнууд хүн амынхаа тоог тогтвортой барихын тулд төрөлтийн түвшин 2.1 байх ёстой гэж мэргэжилтнүүд үздэг.

Тодруулбал энэ оны эхний хоёр сарын байдлаар визийн залилангийн 11 гэмт хэрэг бүртгэгдсэнийг мэдээллээ. Энэ төрлийн залилах гэмт хэргийн ихэнх хувь нь цахим орчинд үйлдэгдэж байна.

Залилагч этгээд нь “визийг түргэн шуурхай, хямд үнээр баталгаатай гаргаж өгнө. Ирэхэд нь ажлын байр болон байрлах байр бэлэн” гэх мэтээр иргэдийн итгэлийг төрүүлдэг байна.

Тухайлбал иргэн Д нь 2018-2020 оныг хүртэлх хугацаанд "БНСУ-ын виз гаргаж өгнө" гэх зар мэдээллийг цахим орчинд байршуулж, 89 удаагийн үйлдлээр 39 сая  төгрөгийн хохирол учруулсныг мөрдөн шалгах ажиллагаагаар тогтоожээ. Улмаар Монгол Улсын шүүхээс Эрүүгийн хуулийн тусгай ангийн 17.3 дугаар зүйлийн 3.1 дэх заалтыг үндэслэн таван жилийн хорих ял оноож шийдвэрлэсэн байна.

Иймд гадаад улсын виз мэдүүлэхдээ тухайн улсын Элчин сайдын яам болон Консулын газар, албан ёсны виз мэдүүлэх төвөөр дамжуулан виз олгодог болохыг анхаарч энэ төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхийг цагдаагийн байгууллагаас анхааруулав.  

Тус хэргийг цагдаагийн байгууллагаас шалгах ажиллагаа явагдаж байна. Иймд эцэг эх, асран хамгаалагчид бага насны хүүхдээ хараа хяналтгүй орхихгүй байх, харгалзах хүнгүйгээр ойрын хүрээллийн хүнд итгэж үлдээхгүй танихгүй хэн нэгнийг гэртээ авч ирж, архи согтууруулах ундааны зүйл хэрэглэхгүй байхыг сэрэмжлүүлж байна.

Нөгөө талаас Сангийн яамны төсвийн бүтэц НӨАТ-аас өндөр хамааралтай хэвээр байгаа тул буцаан олголтыг огцом нэмэгдүүлэх нь төсвийн орлогын тогтвортой байдалд нөлөөлөх эрсдэлтэй гэсэн болгоомжлол ч дагалдаж ирсэн билээ. Ийм нөхцөлд 2026 оноос 1 сая төгрөг хүртэлх худалдан авалтад шингэсэн НӨАТ-ын 50 хувийг буцаан олгох зохицуулалт яригдаж эхэлсэн нь бодлогын дараагийн шат руу шилжиж буй дохио боллоо. “50 хувь” гэх тоо анхаарал татам сонсогдож байгаа ч энэ нь нийт үнийн дүнгийн тал биш, харин 10 хувийн НӨАТ-ын тал буюу 5 хувийг буцаана гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, 1 сая төгрөгийн худалдан авалтад шингэсэн 100 мянган төгрөгийн НӨАТ-аас 50 мянгыг буцааж олгоно. Ингэснээр бодит буцаан олголт 2 хувиас 5 хувь болж өсөх тооцоо гарч байна.

Эдийн засагч Б.Энхтүвшин энэ өөрчлөлтийг “урамшууллын механизмыг хүчтэй болгох оролдлого” гэж тодорхойлсон юм. Тэрбээр “Буцаан олголтын хувь нэмэгдэх нь баримт бүртгэх идэвхийг өсгөнө. Гэхдээ үүнийг халамжийн бодлого гэж ойлгож болохгүй. 5 хувь бол хэрэглээний нийт зардалтай харьцуулахад том дэмжлэг биш шүү дээ. Харин бүртгэлийн сахилга сайжрах эсэх нь гол шалгуур” хэмээн онцолсон юм. Түүний тайлбараар, сар бүр 1 сая төгрөгийн хэрэглээтэй өрх өмнө нь 20 мянган төгрөг буцааж авдаг байсан бол шинэ зохицуулалтаар 50 мянгыг авах боломжтой болно. Өсөлт байгаа ч 1 саяас давсан хэрэглээнд нэмэлт урамшуулал үүсэхгүй тул дунд болон өндөр хэрэглээтэй өрхөд нөлөө нь хязгаарлагдмал хэвээр байна.

Ингэж татварын сахилгын зорилгоор эхэлсэн бодлого хэрэглэгчдэд илүү мэдрэгдэх хэлбэр рүү шилжиж буй энэ цаг хугацаа 2027 оны УИХ-ын сонгуультай давхцаж байгаа нь иргэдийн анхаарлыг татаад байгаа юм. Иргэдийн дунд “Сонгуулийн өмнөх жилүүдэд иргэдийн орлогод шууд нөлөөлөх шийдвэрүүд идэвхждэг жишиг бий. НӨАТ-ын буцаан олголтыг нэмэгдүүлэх нь эдийн засгийн бодлого мөн ч цаг хугацааны хувьд сонгогчдод эерэг дохио өгөх давхар үр нөлөөтэй” гэсэн байр суурийг илэрхийллээ. Гэхдээ тэрбээр бодлогын жинхэнэ үнэлгээ нь улс төрийн тайлбар бус, хэрэгжилтийн бодит үр дүнгээр хэмжигдэх ёстой гэлээ.

Ийнхүү 2016 онд далд эдийн засгийг ил болгох зорилгоор эхэлсэн НӨАТ-ын буцаан олголтын систем 2026 оноос илүү өндөр хувьтай шатанд шилжих гэж байна. 2 хувиас 5 хувь хүртэл өсөх нь тодорхой ахиц боловч өрхийн нийт хэрэглээтэй харьцуулахад хязгаарлагдмал хэвээр аж. Харин энэ өөрчлөлт баримт бүртгэлийг бодитоор нэмэгдүүлж, татварын суурийг өргөжүүлж чадвал урт хугацаанд эдийн засгийн үр өгөөж бий болох боломжтой. Эсрэгээрээ төсвийн дарамт нэмэгдэж, улс төрийн мөчлөгтэй уялдсан богино хугацааны шийдвэр болж хувирвал үр нөлөө нь түр зуурынх байх магадлалтай байна. Тиймээс НӨАТ-ын буцаан олголтын шинэ шат нь бодлогын гүн шинэчлэл үү, эсвэл сонгуулийн өмнөх мэдрэгдэх дохио юу гэдгийг ирэх хоёр жилийн бодит статистик, төсвийн үзүүлэлт, далд эдийн засгийн өөрчлөлт л эцэслэн харуулах ажээ.

Түүнчлэн олон улсын хууль тогтоомжийн дагуу “хариу цохилт өгөх хууль ёсны эрх болон өөрийгөө хамгаалах эрхээ” хадгалж буйг онцолжээ. Мөн Ираны талд хандан “цохилтоо даруй зогсоох”-ыг уриалаад, Персийн булангийн бүс нутгийн тогтвортой байдал нь зөвхөн бүс нутгийн асуудал бус дэлхийн эдийн засгийн тогтвортой байдлын үндэс суурь гэдгийг онцолжээ.